نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه در دست انتشار 1406 01 01 A Philosophical Explanation of Teachers’ Moral Responsibility in the Use of Intelligent Educational Systems: A Thematic Analysis تبیین فلسفی مسئولیت اخلاقی معلم در استفاده از سامانه‌های هوشمند آموزشی با روش تحلیل مضمون 1 32 FA سکینه رستگار مقدم ابراهیمیان استادیار، گروه الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 1405/02/04 <p>This study aimed to philosophically explain the dimensions and components of teachers’ moral responsibility in the use of intelligent educational systems. This fundamental qualitative study employed thematic analysis within an interpretive framework. The participants were 20 experts and practitioners from Tehran, including five faculty members in philosophy of education, four specialists in ethics and professional ethics, four experts in educational technology and artificial intelligence, and seven teachers with practical experience in using intelligent educational systems. Participants were recruited through purposive maximum-variation sampling, and data collection continued until conceptual saturation was achieved. Data were gathered through in-depth semi-structured interviews lasting 45–75 minutes. The interviews were transcribed verbatim and analyzed concurrently with data collection. MAXQDA 2024 was used to organize and manage the qualitative data. The credibility of the findings was enhanced through member checking, peer review, constant comparison, documentation of the analytical process, and reflexive note-taking. Analysis of the interviews generated 368 initial codes. After removing duplicate codes and integrating conceptually similar items, the data were organized into 112 conceptual codes, 21 subthemes, and seven overarching themes. The themes were preservation of teachers’ moral agency and professional autonomy, protection of student dignity and best interests, justice and resistance to algorithmic discrimination, responsibility for data protection and privacy, transparency and accountability in technology-mediated decisions, preservation of human relationships and the educational nature of teaching, and teachers’ ethical competence and critical artificial-intelligence literacy. Teachers’ moral responsibility in intelligent educational environments is multidimensional, contextual, relational, and non-delegable. Intelligent educational systems are ethically legitimate only when they remain subject to human judgment and are used to protect student dignity, justice, privacy, and holistic development.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین فلسفی ابعاد و مؤلفه‌های مسئولیت اخلاقی معلم در استفاده از سامانه‌های هوشمند آموزشی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر رویکرد کیفی بود و با روش تحلیل مضمون در چارچوب رویکرد تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ نفر از صاحب‌نظران و افراد دارای تجربه تخصصی یا عملی در شهر تهران بودند که از میان آنان پنج نفر عضو هیئت علمی فلسفه تعلیم و تربیت، چهار نفر متخصص اخلاق و اخلاق حرفه‌ای، چهار نفر متخصص فناوری آموزشی و هوش مصنوعی و هفت نفر معلم دارای تجربه استفاده از سامانه‌های هوشمند آموزشی بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با راهبرد حداکثر تنوع انجام شد و تا رسیدن به اشباع مفهومی ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق ۴۵ تا ۷۵ دقیقه‌ای گردآوری و پس از پیاده‌سازی کامل، به‌صورت هم‌زمان با فرایند جمع‌آوری داده‌ها تحلیل شدند. برای سازمان‌دهی و مدیریت داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA 2024 استفاده شد. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، مقایسه مستمر داده‌ها، ثبت مسیر تحلیل و یادداشت‌های تأملی تقویت شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج ۳۶۸ کد اولیه منجر شد که پس از حذف کدهای تکراری و ادغام مفاهیم مشابه، در قالب ۱۱۲ کد مفهومی، ۲۱ مضمون فرعی و هفت مضمون اصلی سازمان یافت. مضامین اصلی شامل حفظ عاملیت اخلاقی و استقلال حرفه‌ای معلم، صیانت از کرامت و منافع متعالی دانش‌آموز، عدالت و مقابله با تبعیض الگوریتمی، مسئولیت‌پذیری در حفاظت از داده‌ها و حریم خصوصی، شفافیت و پاسخ‌گویی در تصمیم‌های فناورانه، مراقبت از رابطه انسانی و ماهیت تربیتی آموزش و برخورداری از شایستگی اخلاقی و سواد انتقادی بود. مسئولیت اخلاقی معلم در محیط‌های آموزشی هوشمند، مسئولیتی چندبعدی، زمینه‌مند، رابطه‌ای و غیرقابل‌واگذاری است و سامانه‌های هوشمند تنها زمانی از مشروعیت اخلاقی برخوردارند که تحت نظارت قضاوت انسانی و در خدمت کرامت، عدالت، حریم خصوصی و رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان قرار گیرند.</p> https://jsied.org/index.php/jsied/article/download/593/334