نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه در دست انتشار 2027 03 21 A Comparative Study of Strategies for the Prevention and Resolution of Family Conflicts in the Qur’an, Islamic Narrations, and Psychology بررسی تطبیقی راهکارهای پیشگیری و حل اختلافات خانوادگی در قرآن، روایات و روان‌شناسی 1 29 FA محمدحسن رمضانی علوی گروه علوم قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران حسین خوشدل گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران فرهاد محمدی مصیری گروه روان‌شناسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران محمد ناصحی گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران Journal Article <p>This study aimed to comparatively examine strategies for preventing and resolving family conflicts in the Holy Qur’an, Islamic narrations, and psychology and to identify their convergences, differences, and potential for integration. This qualitative study employed a descriptive-analytical, documentary, and comparative design. Data were extracted from relevant Qur’anic verses, Islamic narrations, interpretive and jurisprudential sources, and literature on family psychology and couple therapy. Sources were purposively selected according to their direct relevance to conflict prevention, marital adjustment, conflict management, arbitration, counseling, and separation. Extracted data were coded using qualitative content analysis and were subsequently categorized according to the timing of intervention, intended objective, mechanism of action, and degree of third-party involvement. A comparative analysis was then conducted across the three perspectives. The analysis indicated that the identified strategies could be organized into three major levels: prevention before marriage and throughout marital life, gradual intervention after conflict emerges, and specialized or formal intervention in severe disputes. Informed spouse selection, compatibility, mutual consent, affection and mercy, observance of reciprocal rights, constructive communication, emotional regulation, modification of expectations, and development of shared meaning emerged as major preventive factors. After conflict occurred, constructive dialogue, behavioral correction, reconciliation, emotional regulation, counseling, mediation, and family arbitration formed a gradual intervention sequence. Separation was identified as a final option when corrective interventions failed or when continuation of the relationship resulted in persistent harm. Comparative analysis showed that the primary differences among the three perspectives concerned their epistemological foundations and terminology, whereas substantial functional convergence existed regarding prevention, protection of dignity, gradual conflict resolution, third-party assistance, and prioritization of reconciliation over separation. Integrating the ethical and spiritual capacities of Qur’anic and narrative teachings with scientific psychological methods can provide a comprehensive framework for preventing, managing, and resolving family conflicts and can strengthen family counseling, arbitration, and family-skills education.</p> <p>هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی راهکارهای پیشگیری و حل اختلافات خانوادگی در قرآن کریم، روایات اسلامی و روان‌شناسی و تبیین نقاط اشتراک، تفاوت‌ها و ظرفیت‌های هم‌افزایی این سه حوزه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش توصیفی ـ تحلیلی، اسنادی و تطبیقی انجام شد. داده‌ها از آیات مرتبط قرآن کریم، روایات اسلامی، منابع تفسیری و فقهی و همچنین منابع روان‌شناسی خانواده و زوج‌درمانی استخراج شدند. نمونه‌گیری منابع به‌صورت هدفمند و بر اساس ارتباط مستقیم آنها با پیشگیری از تعارض، مدیریت اختلاف، سازگاری زناشویی، حکمیت، مشاوره و جدایی انجام گرفت. داده‌های استخراج‌شده با استفاده از تحلیل محتوای کیفی کدگذاری و سپس بر اساس زمان مداخله، هدف، سازوکار اثرگذاری و میزان مداخله شخص ثالث طبقه‌بندی و به‌صورت تطبیقی تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد که راهکارهای شناسایی‌شده در سه سطح عمده قابل سازمان‌دهی‌اند: پیشگیری پیش از ازدواج و در طول زندگی مشترک، مداخله تدریجی پس از بروز تعارض، و استفاده از حمایت‌های تخصصی یا رسمی در تعارضات شدید. انتخاب آگاهانه همسر، کفویت، رضایت طرفین، محبت و رحمت، رعایت حقوق متقابل، مهارت گفت‌وگو، تنظیم هیجان، تعدیل انتظارات و ایجاد نظام معنایی مشترک از مهم‌ترین عوامل پیشگیرانه بودند. در مرحله حل اختلاف، گفت‌وگو و اصلاح رفتار، مصالحه، کنترل هیجان، مشاوره، میانجیگری و حکمیت به‌صورت تدریجی مطرح شدند و جدایی به‌عنوان آخرین راه‌حل در شرایط ناکامی مداخلات اصلاحی یا استمرار آسیب شناخته شد. مقایسه سه رویکرد نشان داد که تفاوت اصلی آنها در مبانی معرفتی و اصطلاحات است، در حالی که از نظر کارکردی، همگرایی قابل توجهی در تقدم پیشگیری، حفظ کرامت، حل تدریجی تعارض و تقدم اصلاح بر جدایی وجود دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تلفیق ظرفیت‌های اخلاقی و معنوی قرآن و روایات با روش‌های علمی روان‌شناسی می‌تواند چارچوبی جامع برای پیشگیری، مدیریت و حل اختلافات خانوادگی فراهم سازد و زمینه تقویت مشاوره، حکمیت و آموزش مهارت‌های خانوادگی را در جامعه فراهم کند.</p> https://jsied.org/index.php/jsied/article/download/607/348