نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه در دست انتشار 1405 09 01 Designing and Validating a Model of Cognitive Competencies of Technical-Engineering Students: The Case of the University of Tehran طراحی و اعتباریابی الگوی شایستگی‌های شناختی دانشجویان فنی-مهندسی (مورد: دانشگاه تهران) 1 37 FA سحر صوفی دکتری روانشناسی تربیتی، پردیس بین المللی کیش دانشگاه تهران، تهران، ایران منصوره حاج حسینی دانشیار گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران جواد پورکریمی دانشیار گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ابراهیم علیزاده استادیار گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2026 05 20 <p>This study aimed to identify and explain the cognitive competencies of technical-engineering students within a conceptual model and to develop and validate a scale for assessing these competencies. An exploratory sequential mixed-methods design was employed. In the qualitative phase, 26 academic experts were recruited through theoretical purposive sampling, and data were collected through semi-structured interviews and analyzed using Strauss and Corbin’s systematic grounded theory approach through open, axial, and selective coding. Based on the identified central phenomenon, an initial pool of 81 items was developed; following content-validity assessment by 14 experts, 66 items were retained for quantitative evaluation. In the quantitative phase, 401 technical-engineering students at the University of Tehran were selected using stratified random sampling. Construct validity was assessed using confirmatory factor analysis (CFA), and reliability was evaluated using Cronbach’s alpha. Data were analyzed using SPSS 26 and AMOS 24. CFA supported an eight-dimensional structure comprising critical thinking, creative thinking, visual-spatial thinking, algorithmic thinking, systems thinking, cognitive flexibility, self-leadership, and practical/entrepreneurial orientation. The measurement model demonstrated satisfactory fit (χ²=2353.93, χ²/df=1.81, CFI=0.93, GFI=0.92, AGFI=0.90, and RMSEA=0.045). All regression weights were statistically significant (p&lt;0.001), with factor loadings across the eight dimensions ranging from 0.40 to 0.80. Reliability coefficients for all dimensions exceeded 0.65, providing further evidence for the construct validity and acceptable psychometric adequacy of the developed scale.Cognitive competency among technical-engineering students is a multidimensional construct manifested in “entrepreneurial self-leadership” and formed through the integration of intellectual-mental competencies, self-leadership, and entrepreneurial orientation. The validated model and accompanying scale provide an empirically supported framework for competency assessment, educational planning, and the development of competency-based interventions in engineering education.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین شایستگی‌های شناختی دانشجویان فنی-مهندسی در قالب یک الگوی مفهومی و طراحی و اعتباریابی مقیاسی برای سنجش این شایستگی‌ها انجام شد. پژوهش با رویکرد آمیخته و طرح توالی اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، 26 متخصص دانشگاهی به روش نمونه‌گیری نظری هدفمند انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و بر اساس روش نظام‌مند نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین، طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. بر مبنای پدیده محوری استخراج‌شده، بانک اولیه 81 گویه‌ای تدوین شد که پس از ارزیابی روایی محتوایی توسط 14 متخصص، 66 گویه برای بررسی کمی باقی ماند. در بخش کمی، 401 دانشجوی فنی-مهندسی دانشگاه تهران با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با آلفای کرونباخ بررسی شد و تحلیل‌ها با SPSS 26 و AMOS 24 انجام گرفت. تحلیل عاملی تأییدی، ساختار هشت‌بعدی شایستگی شناختی شامل تفکر انتقادی، تفکر خلاق، تفکر تجسمی/فضایی، تفکر الگوریتمی، تفکر سیستمی، انعطاف‌پذیری شناختی، خودراهبری و جهت‌گیری کاربردی/کارآفرینانه را تأیید کرد. مدل اندازه‌گیری از برازش مطلوب برخوردار بود (χ²=2353.93، χ²/df=1.81، CFI=0.93، GFI=0.92، AGFI=0.90 و RMSEA=0.045). همه وزن‌های رگرسیونی معنادار بودند (p&lt;0.001) و بارهای عاملی در ابعاد مختلف از 0.40 تا 0.80 متغیر بود. همچنین، ضرایب پایایی همه ابعاد بالاتر از 0.65 گزارش شد و شواهد حاصل، روایی سازه و کفایت روان‌سنجی مقیاس را تأیید کرد.یافته‌ها نشان داد شایستگی شناختی دانشجویان فنی-مهندسی سازه‌ای چندبعدی است که در مفهوم «خودرهبری کارآفرینانه» تبلور می‌یابد و از تلفیق شایستگی‌های فکری-ذهنی، خودراهبری و جهت‌گیری کارآفرینانه شکل می‌گیرد. الگوی توسعه‌یافته و مقیاس معتبر آن می‌تواند مبنایی برای ارزیابی، برنامه‌ریزی آموزشی و طراحی مداخلات شایستگی‌محور در آموزش مهندسی باشد.</p> https://jsied.org/index.php/jsied/article/download/684/364