ارائه مدل توانمندسازی حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی

چکیده

هدف این پژوهش ارائه و اعتباریابی مدل توانمندسازی حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی و شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و روابط ساختاری میان عوامل مؤثر بر توسعه حرفه‌ای آنان بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی انجام شد. در بخش کیفی، از نظریه داده‌بنیاد برای شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های توانمندسازی حرفه‌ای استفاده شد. جامعه مشارکت‌کنندگان این بخش شامل متخصصان مدیریت ورزشی، برنامه‌ریزی درسی، آموزش تربیت بدنی و معلمان با تجربه شهر تهران در سال 1400 بود که 22 نفر از آنان به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل تمامی معلمان تربیت بدنی شهر تهران بود که بر اساس فرمول کوکران 349 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه محقق‌ساخته توانمندسازی حرفه‌ای بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی، تحلیل عاملی تأییدی، مدل‌سازی معادلات ساختاری و آزمون فریدمن در نرم‌افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که مدل توانمندسازی حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی از نه بعد اصلی شامل شایستگی‌های حرفه‌ای، توسعه دانش تخصصی، مهارت‌های آموزشی، توانمندی‌های فناورانه، حمایت سازمانی، انگیزش حرفه‌ای، تعاملات حرفه‌ای، یادگیری مادام‌العمر و رهبری آموزشی تشکیل شده است که در مجموع 78.56 درصد از واریانس کل را تبیین کردند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری حاکی از برازش مطلوب مدل بود (RMSEA=0.064، CFI=0.95، GFI=0.92). تمامی ابعاد دارای اثر مثبت و معنادار بر توانمندسازی حرفه‌ای بودند (P<0.001). بیشترین تأثیر مربوط به شایستگی‌های حرفه‌ای (β=0.84)، توسعه دانش تخصصی (β=0.79) و مهارت‌های آموزشی (β=0.76) بود. همچنین نتایج آزمون فریدمن نشان داد شایستگی‌های حرفه‌ای مهم‌ترین بعد مدل محسوب می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان داد که توانمندسازی حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی پدیده‌ای چندبعدی و متأثر از عوامل حرفه‌ای، آموزشی، سازمانی، فناورانه و انگیزشی است. مدل ارائه‌شده از اعتبار ساختاری مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند به عنوان چارچوبی علمی برای طراحی برنامه‌های توسعه حرفه‌ای، ارتقای شایستگی‌های معلمان و بهبود کیفیت آموزش تربیت بدنی در نظام آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.