تعیین روابط موجود میان عوامل اصلی مدل تابآوری کارکنان با رویکرد ارتقاء تابآوری در شرایط بحران در کارکنان سازمان آموزش و پرورش استان سمنان
کلمات کلیدی:
تابآوری کارکنان, تابآوری سازمانی, شرایط بحران, آموزش و پرورش, مدلسازی معادلات ساختاری, مدیریت بحرانچکیده
هدف این پژوهش تعیین روابط موجود میان عوامل اصلی مدل تابآوری کارکنان با رویکرد ارتقای تابآوری در شرایط بحران در کارکنان سازمان آموزش و پرورش استان سمنان و تبیین نحوه تعامل عوامل علی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردی و پیامدی در شکلگیری تابآوری کارکنان بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ همبستگی با رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل معلمان و مدیران سازمان آموزش و پرورش استان سمنان بود که 220 نفر از آنان بر اساس فرمول کوکران و به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. دادهها با استفاده از پرسشنامه محققساخته مشتمل بر 74 گویه در قالب 37 سازه گردآوری و با بهرهگیری از نرمافزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شدند. برای آزمون مدل اندازهگیری و مدل ساختاری از روش حداقل مربعات جزئی و تکنیک بوتاسترپینگ استفاده شد و معناداری روابط از طریق آماره t مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد تمامی روابط میان عوامل اصلی مدل معنادار هستند (t>1.96). در میان عوامل علی فردی، توانمندسازی فردی (β=0.441) و در میان عوامل علی سازمانی، رهبری مؤثر (β=0.445) بیشترین اثر را داشتند. در بخش راهبردهای توسعهای، ارزشهای سازمانی (β=0.808) و تقویت خودمراقبتی (β=0.741) مهمترین مؤلفهها بودند. در راهبردهای عملیاتی، تسهیل دسترسی به منابع (β=0.627) بیشترین نقش را ایفا کرد. همچنین آموزش و آگاهی (β=0.817)، تجربه و یادگیری (β=0.710)، حمایت روانشناختی (β=1.027)، آموزش و توسعه (β=0.933) و نظام پاداش و تشویق (β=0.839) به عنوان اثرگذارترین عوامل زمینهای و مداخلهگر شناسایی شدند. پیامدهای مدل شامل افزایش استقلال و اعتمادبهنفس، بهبود قدرت تصمیمگیری، افزایش انعطافپذیری و ارتقای همکاری و تعامل کارکنان بود. یافتهها نشان داد تابآوری کارکنان در شرایط بحران حاصل تعامل نظاممند عوامل فردی، سازمانی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردی و پیامدی است. ارتقای تابآوری مستلزم رویکردی جامع و چندسطحی است که به طور همزمان بر توانمندسازی فردی، رهبری اثربخش، ارزشهای سازمانی، دسترسی به منابع، آموزش و یادگیری، حمایت روانشناختی و نظامهای انگیزشی تمرکز داشته باشد. بهرهگیری از این عوامل میتواند ظرفیت سازمان آموزش و پرورش را برای مقابله با بحرانهای سلامت، اقتصادی و امنیتی افزایش داده و زمینهساز پایداری عملکرد و سازگاری مؤثر کارکنان در شرایط بحرانی شود.
دانلودها
مراجع
1. Duchek S. Organizational Resilience: A Capability-Based Conceptualization. Business Research. 2020;13:215-46. doi: 10.1007/s40685-019-0085-7.
2. Conz E, Magnani G. A Dynamic Perspective on the Resilience of Firms: A Systematic Literature Review and a Framework for Future Research. European Management Journal. 2020;38(3):400-12. doi: 10.1016/j.emj.2019.12.004.
3. Hillmann J, Guenther E. Organizational Resilience: A Valuable Construct for Management Research? International Journal of Management Reviews. 2021;23(1):7-44. doi: 10.1111/ijmr.12239.
4. Liu Y, Chen R, Zhou F, Zhang S, Wang J. Analysis of the Influencing Factors of Organizational Resilience in the ISM Framework: An Exploratory Study Based on Multiple Cases. Sustainability. 2021;13(23):13492. doi: 10.3390/su132313492.
5. Kim Y. Organizational Resilience and Employee Work-Role Performance after a Crisis Situation: Exploring the Effects of Organizational Resilience on Internal Crisis Communication. Journal of Public Relations Research. 2020;32(1-2):47-75. doi: 10.1080/1062726X.2020.1765368.
6. Ojo AO, Fawehinmi O, Yusliza MY. Examining the Predictors of Resilience and Work Engagement during the COVID-19 Pandemic. Sustainability. 2021;13(5):2902. doi: 10.3390/su13052902.
7. Bakker AB, Demerouti E, Sanz-Vergel AI. Job Demands-Resources Theory: Ten Years Later. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior. 2023;10:25-53. doi: 10.1146/annurev-orgpsych-120920-053933.
8. Rehman KU, Mata MN, Martins JM, Mariam S, Rita JX, Correia AB. SHRM Practices Employee and Organizational Resilient Behavior: Implications for Open Innovation. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity. 2021;7(2):159. doi: 10.3390/joitmc7020159.
9. Yu J, Yuan L, Han G, Li H, Li P. A Study of the Impact of Strategic Human Resource Management on Organizational Resilience. Behavioral Sciences. 2022;12(12):508. doi: 10.3390/bs12120508.
10. Georgescu I, Bocean CG, Vărzaru AA, Rotea CC, Mangra MG, Mangra GI. Enhancing Organizational Resilience: The Transformative Influence of Strategic Human Resource Management Practices and Organizational Culture. Sustainability. 2024;16(10):4315. doi: 10.3390/su16104315.
11. Aljuaid AA. Determining Organizational Resilience through Employee Resilient Characteristics and Supportive HR Practices: The Moderating Effect of Managerial Resilience. PLOS ONE. 2025;20(11):e0335751. doi: 10.1371/journal.pone.0335751.
12. Brown B, Wang T, Lee M, Childs A. Surviving, Navigating and Innovating through a Pandemic: A Review of Research on School Leadership during COVID-19, 2020-2021. International Journal of Educational Development. 2023;100:102804. doi: 10.1016/j.ijedudev.2023.102804.
13. Stang-Rabrig J, Brüggemann T, Lorenz R, McElvany N. Teachers' Occupational Well-Being during the COVID-19 Pandemic: The Role of Resources and Demands. Teaching and Teacher Education. 2022;117:103803. doi: 10.1016/j.tate.2022.103803.
14. Chen J, Lee JCK. Teacher Resilience Matters: A Buffering and Boosting Effect between Job Driving Factors and Their Well-Being and Job Performance. Teachers and Teaching. 2022;28(7):890-907. doi: 10.1080/13540602.2022.2116574.
15. Lu J, Chen J, Li Z, Li X. A Systematic Review of Teacher Resilience: A Perspective of the Job Demands and Resources Model. Teaching and Teacher Education. 2024;151:104742. doi: 10.1016/j.tate.2024.104742.
16. Bagdžiūnienė D, Kazlauskienė A, Nasvytienė D, Sakadolskis E. Linking Supportive School Leadership and Teacher Resilience: The Mediating Role of Job Resources. Frontiers in Education. 2022;7:999086. doi: 10.3389/feduc.2022.999086.
17. Bahadurzada HB, Edmondson AC, Kerrissey M. Psychological Safety as an Enduring Resource amid Constraints. International Journal of Public Health. 2024;69:1607332. doi: 10.3389/ijph.2024.1607332.
18. Shaya N, Abukhait R, Madani R, Khattak MN. Organizational Resilience of Higher Education Institutions: An Empirical Study during Covid-19 Pandemic. Higher Education Policy. 2023;36(3):529-55. doi: 10.1057/s41307-022-00272-2.
19. Hollands L, Haensse L, Lin-Hi N. The How and Why of Organizational Resilience: A Mixed-Methods Study on Facilitators and Consequences of Organizational Resilience throughout a Crisis. The Journal of Applied Behavioral Science. 2024;60(3):449-93. doi: 10.1177/00218863231165785.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 محمدجواد حافظی (نویسنده); مهدی صانعی (نویسنده مسئول); سیده زهرا ساداتی, عزت اله بالوئی جامخانه, محمد حسن شکی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
