اعتبارسنجی مدل حکمرانی شایسته بومی با رویکرد عدالت اجتماعی در سازمان برنامه و بودجه کشور
کلمات کلیدی:
حکمرانی شایسته, نظام اداری ایران, عدالت اجتماعی, سازمان برنامه و بودجهچکیده
پژوهش حاضر با هدف اعتبارسنجی مدل حکمرانی شایسته بومی با رویکرد عدالت اجتماعی در سازمان برنامه و بودجه کشور با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت اکتشافی–تبیینی بود که با طرح همبستگی و رویکرد تحلیل مسیر انجام شد. جامعه آماری شامل مدیران، کارشناسان ارشد و تصمیمگیران سازمان برنامه و بودجه کشور بود که با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی طبقهای انتخاب شدند. دادهها از طریق پرسشنامه محققساخته مبتنی بر ابعاد حکمرانی شایسته و عدالت اجتماعی گردآوری شد. روایی محتوایی ابزار با نظر خبرگان و روایی سازه از طریق تحلیل عاملی تأییدی بررسی شد. همچنین پایایی ابزار با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) مورد تأیید قرار گرفت. تحلیل دادهها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) و روش حداقل مربعات جزئی (PLS) بهمنظور ارزیابی مدلهای اندازهگیری و ساختاری و آزمون روابط علّی میان متغیرهای پژوهش انجام شد. یافتهها نشان داد که تمامی سازهها از پایایی و روایی قابل قبول برخوردار بودند؛ بهگونهای که مقادیر آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بیشتر از 0.70 و مقادیر میانگین واریانس استخراجشده (AVE) بالاتر از 0.50 بهدست آمد. شاخص برازش کلی مدل (GOF=0.663) نیز برازش مطلوب مدل پیشنهادی را تأیید کرد. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که رهبری شایسته و خدمتگزار تأثیر مثبت و معناداری بر فرهنگ بومی–ملی و دینی داشت (β=0.843, p<0.001) و فرهنگ بومی نیز تأثیر معناداری بر عدالت اجتماعی و توزیعی پایدار نشان داد (β=0.822, p<0.001). همچنین عدالت اجتماعی تأثیر معناداری بر اثربخشی و کارایی نهادی داشت (β=0.159, p<0.001). علاوه بر این، نقش معنادار پاسخگویی و شفافیت، خودکنترلی اداری، مسئولیتپذیری اجتماعی و مشارکت عمومی در تقویت اثربخشی حکمرانی و عملکرد عدالتمحور نهادی تأیید شد. نتایج پژوهش نشان داد که حکمرانی شایسته در نظام اداری ایران پدیدهای چندبعدی و ارزشمحور است که ارتباط مستقیمی با عدالت اجتماعی و مشروعیت نهادی دارد. مدل بومی پیشنهادی از قدرت تبیین بالایی برخوردار بود و تأیید کرد که اثربخشی حکمرانی صرفاً از طریق کارایی بوروکراتیک حاصل نمیشود، بلکه نیازمند شفافیت، پاسخگویی، رهبری اخلاقمدار، مشارکت عمومی و سیاستگذاری عدالتمحور است. این پژوهش چارچوبی بومی و تجربی برای اصلاح حکمرانی، نوسازی نهادی و بهبود سیاستگذاری در سازمان برنامه و بودجه کشور و سایر نهادهای بخش عمومی ایران ارائه میدهد.
دانلودها
مراجع
1. Oecd. Principles on Good Governance and Public Integrity. OECD Publishing, 2021.
2. Kaufmann D, Kraay A, Mastruzzi M. The Worldwide Governance Indicators: Methodology and Analytical Issues. World Bank, 2022.
3. Rawls J. A Theory of Justice. Revised edition ed: Harvard University Press; 1999.
4. Rothstein B. Just Institutions Matter: The Moral and Political Logic of the Universal Welfare State: Cambridge University Press; 2018.
5. Grindle MS. Good Governance, R.I.P.: A Critique and an Alternative. Governance. 2017;30(1):17-22. doi: 10.1111/gove.12223.
6. Andrews M, Pritchett L, Woolcock M. Building State Capability: Evidence, Analysis, Action: Oxford University Press; 2020.
7. Booth D. Politically Smart, Locally Led Development. Overseas Development Institute, 2020.
8. Salehi M, Karimi H. Bureaucratic Inefficiency and Governance Deficits in Iran's Administrative System. International Journal of Public Administration. 2020;43(10):865-78. doi: 10.1080/01900692.2019.1658772.
9. Hosseinpour S, Vaezi R, Pourezzat AA. Administrative Reform and Governance Challenges in Iran's Public Sector. Journal of Public Administration Research. 2023;15(2):45-68.
10. Rothstein B, Teorell J. Getting to Sweden, Part II: Breaking with Corruption in the Nineteenth Century. Scandinavian Political Studies. 2019;42(3-4):238-54. doi: 10.1111/1467-9477.12143.
11. Khatmi S, Zamani SG, Salehi H. Good Governance in International Instruments: A Legal Approach to State Transparency and Accountability. Legal Studies in Digital Age. 2026:1-10.
12. Sukma N, Yamnill S. A New Public Management Model for Open Data Collaboration in Sustainable Digital Insurance Ecosystems. Frontiers in Political Science. 2025;7:1598403. doi: 10.3389/fpos.2025.1598403.
13. Toleikiene R, Butkus M, Bartuseviciene I, Jukneviciene V. Assessing Digital Governance Maturity in the Context of Municipal Resilience: The Triadic Model, Its Dimensions and Interrelations. Administrative Sciences. 2025;15(11):435. doi: 10.3390/admsci15110435.
14. Osborne SP. From Public Service-Dominant Logic to Public Service Logic: Are Public Service Organizations Capable of Co-Production and Value Co-Creation? Public Management Review. 2018;20(2):225-31. doi: 10.1080/14719037.2017.1350461.
15. Al-Mamary YH, Alshallaqi M, Abubakar AA. A Comprehensive Conceptual Model of Digital Transformation in Public Services: Exploring Key Factors and Their Impact on Government Success. Future Business Journal. 2025;11:193. doi: 10.1186/s43093-025-00621-8.
16. Forati H. Presenting a Model of Good Governance in Iran with a Focus on Employed Women and Gender Justice. Public Organizations Management. 2025;13(4):165-80. doi: 10.30473/ipom.2025.72814.5070.
17. Hien NTT, Hai PH, Bui TTT, Tuan DA. Structural Equation Modeling of Factors Affecting Accountability-Based Accounting in Public Sector Entities. Emerging Science Journal. 2025;9(4):2162-78. doi: 10.28991/ESJ-2025-09-04-023.
18. Ajaj R, Buniya MK, Wuni IY, Yousif OS. A Structural Equation Model of the Critical Success Factors for Sustainable Smart Cities: A Case Study of Abu Dhabi. Journal of Urban Management. 2025;14(3):843-55. doi: 10.1016/j.jum.2025.02.008.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Korush Nikanjam (Author); Mohammadreza Azadehdel (Corresponding author); Maryam Oshaksaraie (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
