تعیین ابعاد و مؤلفههای مؤثر بر اجرای برنامه درسی سبز در نظام آموزش ابتدایی ایران
کلمات کلیدی:
برنامه درسی سبز, آموزش ابتدایی, تحلیل مضمون, ابعاد و مؤلفهها, آموزش توسعه پایدار, ایرانچکیده
پژوهش حاضر با هدف تعیین ابعاد و مؤلفههای مؤثر بر اجرای برنامه درسی سبز در نظام آموزش ابتدایی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون با راهبرد استقرایی–قیاسی بود. جامعه پژوهش شامل خبرگان و متخصصان حوزه برنامهریزی درسی، آموزش محیطزیست، معلمان و مدیران مدارس ابتدایی و متخصصان مرتبط با آموزش محیطزیستی بود. مشارکتکنندگان با استفاده از نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ در نهایت، 20 نفر در پژوهش مشارکت کردند. دادهها از طریق مصاحبههای عمیق نیمهساختاریافته گردآوری و پس از پیادهسازی کلمهبهکلمه، در مراحل آشنایی با دادهها، تولید کدهای اولیه، جستوجو و مرور مضامین، تعریف و نامگذاری مضامین و تدوین گزارش تحلیل شدند. تحلیل و سازماندهی دادهها با استفاده از نرمافزار MAXQDA نسخه 20 انجام گرفت. اعتبار یافتهها بر اساس معیارهای اعتبارپذیری، انتقالپذیری، تأییدپذیری و اطمینانپذیری بررسی شد و پایایی کدگذاری نیز از طریق توافق بین کدگذاران مستقل ارزیابی گردید. تحلیل مضمون به استخراج 43 مضمون پایه، 9 مضمون سازماندهنده و 3 مضمون فراگیر منجر شد. مضامین سازماندهنده شامل شکاف دانش، نگرش و مهارت حرفهای معلمان؛ ضعف در طراحی و بومیسازی محتوا؛ سنتی و غیرفعال بودن روشهای تدریس؛ نظام ارزشیابی تکبعدی و کمّی؛ ضعف مدیریت مدرسه در حمایت و برنامهریزی؛ ناکارآمدی آموزشهای ضمن خدمت و نبود اجتماعات یادگیری؛ کمبود منابع فیزیکی، مالی و زیرساخت سبز؛ ضعف مشارکت نهادی و تعامل با خانواده و جامعه؛ و خلأ سیاست ملی و چارچوب الزامآور بود. این مؤلفهها در سه مضمون فراگیر «آمادگی حرفهای و انگیزشی معلمان و مدیران»، «بازطراحی عناصر برنامه درسی شامل محتوا، روش تدریس و ارزشیابی» و «پشتیبانی سیستمی، زیرساختی و نهادی» ادغام شدند. توافق بین کدگذاران نیز با ضریب هولستی 0.89 و کاپای کوهن 0.85 در سطح مطلوب قرار داشت. اجرای اثربخش برنامه درسی سبز در آموزش ابتدایی ایران مستلزم مداخله همزمان در سطح توانمندسازی منابع انسانی، بازطراحی عناصر برنامه درسی و ایجاد حمایتهای سیاستی، زیرساختی و نهادی است؛ ازاینرو، الگوی سهلایه حاصل از پژوهش میتواند چارچوبی عملیاتی برای سیاستگذاران آموزشی، برنامهریزان درسی و مدیران مدارس در توسعه نظاممند آموزش محیطزیست و آموزش برای توسعه پایدار فراهم کند.
دانلودها
مراجع
1. Sabri M, Lotfi A. The Role of Knowledge Consumption Ethics and Young Consumers' Understanding in Their Responsible Behavior toward Food Waste. Environmental Education and Sustainable Development. 2025;13(4):7-20.
2. Adib M, Azimi M. Examining the Role of Environmental Education in Promoting Students' Awareness. Quarterly Journal of Environmental Education and Sustainable Development. 2016;7(2):45-62.
3. Zare M, Karimi S, Ahmadi N. Environmental Education and Changes in Students' Attitudes. Journal of Curriculum Studies. 2019;11(4):65-82.
4. Ardoin N, Bowers A, Gaillard E. Environmental Education Outcomes for Youth: A Review of Research. Journal of Environmental Education. 2020;51(1):21-36.
5. Tilbury D. Education for Sustainability: A Critical Review. Environmental Education Research. 2020;26(7):1023-40.
6. Starling J. Green Schools and Sustainable Education. Journal of Sustainability Education. 2019;14(1):55-70.
7. Green P. Education for Sustainable Development: Principles and Practices: Routledge; 2018.
8. Yari A, Davoudi A, Rezaeian L. Identifying the Components of a Green Curriculum and Evaluating the Degree of Alignment of Elementary Science Textbook Content with Them. Theory and Practice in Teacher Education. 2024;10(36):38-58.
9. Farahmand A, Abedini Baltarak M, Izadi S. Designing an Executive Model for a Green Curriculum in Iranian Elementary Schools. Journal of Curriculum Studies. 2025;14(2):55-72.
10. Denike T, Akinsomolu O, Onieka R. Green Education and Curriculum Implementation: Pathways to Success. Journal of Theoretical and Empirical Studies in Education. 2025;10(2):45-62.
11. Alouia M, Kamis A. Designing, Developing, Implementing, and Evaluating Sustainable Education Programs. International Journal of Sustainability in Education. 2019;11(2):45-63.
12. Shine R, McKinley J, Harris L. Environmental Education: Effects on Knowledge, Attitudes, and Perceptions. International Research in Geographical and Environmental Education. 2022;31(4):282-303. doi: 10.1080/10382046.2021.1977004.
13. Brodeur C, Clark J, Anderson P. Greening the Curriculum: Transformative Approaches to Sustainability Education. International Journal of Sustainability in Education. 2023;25(2):115-32.
14. Zarei M, Karimi A, Hosseini F. Active Learning and Innovation in Sustainability Education. International Journal of Sustainability in Higher Education. 2022;23(4):321-38.
15. Armstrong AK, Krasny ME, Schuldt JP. Communicating Climate Change: A Guide for Educators: Cornell University Press; 2019.
16. Akinsemolu A, Onyeaka H. The Role of Green Education in Achieving the Sustainable Development Goals: A Review. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2025;210:115239. doi: 10.1016/j.rser.2024.115239.
17. Suarez VR, Acosta-Castellanos PM, Castro-Ortegon YA. Current State of Environmental Education and Education for Sustainable Development in Primary and Secondary Schools in Boyacá, Colombia. Sustainability. 2023;15(13):10139. doi: 10.3390/su151310139.
18. Fostios L, Statt R, Nadalor K. Education for Sustainability: Challenges and Opportunities. Sustainability Education Review. 2019;8(3):77-94.
19. Soleimanpour Omran M, Ahmadi Moghadam A, Esmaeili Shad B. Identifying the Components of a Green Curriculum and Presenting an Optimal Model for Promoting Environmental Culture among Elementary School Students. Journal of Theoretical and Empirical Studies in Education. 2022;10(2):125-38.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mozhdeh Mohajeri (Author); Aliasghar Mashinchi (Corresponding author); Seyed Ahmad Hashemi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
