آسیب‌شناسی آموزش‌های مهارتی با استفاده از الگوی سه‌شاخگی (مطالعه موردی: دانشکده‌ها و آموزشکده‌های دانشگاه ملی مهارت شهر تهران)

چکیده

هدف این پژوهش شناسایی و تبیین آسیب‌های آموزش‌های مهارتی در دانشگاه ملی مهارت شهر تهران بر اساس الگوی سه‌شاخگی در ابعاد محتوایی، ساختاری و محیطی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و ماهیت کاربردی انجام شد. جامعه پژوهش شامل مدیران، رؤسای دانشکده‌ها و آموزشکده‌ها، کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه آموزش‌های مهارتی دانشگاه ملی مهارت شهر تهران بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری با 18 نفر از مشارکت‌کنندگان ادامه یافت. داده‌ها از طریق بررسی اسناد و مصاحبه‌های عمیق گردآوری و با استفاده از تحلیل کیفی مورد بررسی قرار گرفتند. برای تأیید اعتبار داده‌ها از روایی صوری و محتوایی و برای سنجش پایایی از روش بازآزمون استفاده شد که ضریب پایایی 0.70 به دست آمد. یافته‌ها نشان داد که آموزش‌های مهارتی دانشگاه ملی مهارت در هر سه بعد الگوی سه‌شاخگی با آسیب‌های متعددی مواجه است. در بعد محتوایی، 15 آسیب در چهار حوزه نیازسنجی آموزشی، برنامه‌ریزی و طراحی دوره‌ها، اجرای آموزش و ارزشیابی آموزشی شناسایی شد که مهم‌ترین آن‌ها شامل عدم توجه به نیازهای بازار کار و صنعت، به‌روزرسانی‌نشدن محتوای آموزشی، فرسودگی تجهیزات کارگاهی و نبود نظام ارزشیابی مبتنی بر شایستگی بود. در بعد ساختاری، هفت آسیب در دو مقوله نبود نظام ساختارمند مدیریت آموزش‌های مهارتی و ضعف سازوکارهای همکاری با بخش خصوصی استخراج شد. همچنین در بعد محیطی، شش آسیب در دو حوزه موانع فرهنگی ـ اجتماعی و موانع اقتصادی شناسایی گردید که از جمله آن‌ها می‌توان به مدرک‌گرایی، نگرش منفی به آموزش‌های مهارتی، کمبود بودجه و رکود اقتصادی اشاره کرد. نتایج پژوهش نشان داد که اثربخشی آموزش‌های مهارتی مستلزم اصلاح همزمان ابعاد محتوایی، ساختاری و محیطی است. توجه به نیازهای واقعی صنعت و بازار کار، بازنگری مستمر برنامه‌های آموزشی، نوسازی تجهیزات، تمرکززدایی در ساختار مدیریتی، توسعه همکاری با بخش خصوصی و حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی از دانش‌آموختگان می‌تواند زمینه ارتقای کیفیت و کارآمدی آموزش‌های مهارتی را فراهم سازد.