ارائه مدل نقش رسانه‌های نوین با تأکید بر فضای مجازی یا اینترنت بر هویت فرهنگی دانشجویان

آرش رمضانی فوکلایی; بابک حسین‌زاده; سیده زهرا حسینی درونکلایی; کوروش قاسم‌زاده

نویسندگان

آرش رمضانی فوکلایی دانشجوی دکتری، گروه علوم تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-0089-6427
بابک حسین‌زاده گروه علوم تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0003-4730-854X
سیده زهرا حسینی درونکلایی گروه علوم تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-4534-227X
کوروش قاسم‌زاده گروه علوم تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1481-5780

کلمات کلیدی:

رسانه های نوین با تاکید بر فضای مجازی یا اینترنت, هویت فرهنگی, دانشجویان

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارائه و اعتبارسنجی مدلی برای تبیین نقش رسانه‌های نوین، با تأکید بر فضای مجازی و اینترنت، در شکل‌گیری و تحول هویت فرهنگی دانشجویان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از منظر موضوعی مبتنی بر رویکرد توسعه ابزار و از نظر شیوه گردآوری داده‌ها آمیخته بود. جامعه بخش کیفی شامل خبرگان علوم تربیتی، متخصصان حوزه شبکه‌های اجتماعی و استادان دانشگاه بود که از میان آنان 15 نفر با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند از نوع گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های میدانی نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون بررسی شدند. در مرحله نخست، کدگذاری داده‌های مصاحبه برای استخراج مفاهیم، مضامین فرعی و ابعاد اصلی مدل انجام شد. سپس، به‌منظور بررسی اعتبار و دستیابی به اجماع خبرگان درباره شاخص‌های استخراج‌شده، از تکنیک دلفی فازی استفاده شد و شاخص‌های فاقد اهمیت کافی از مدل حذف شدند. نتایج تحلیل و اعتبارسنجی با تکنیک دلفی فازی به تأیید ساختار نهایی مدل منجر شد؛ به‌گونه‌ای که چهار شاخص کم‌اهمیت حذف و 114 شاخص در قالب 14 مؤلفه و چهار بعد اصلی مورد تأیید قرار گرفتند. ابعاد تأییدشده شامل «بازسازی و تحول هویت فرهنگی در فضای دیجیتال»، «آموزش، آگاهی و حکمرانی فرهنگی در فضای دیجیتال»، «تعاملات اجتماعی و ارتباطات فرهنگی در فضای دیجیتال» و «چالش‌ها، آسیب‌ها و پیامدهای فرهنگی فضای دیجیتال» بودند. مؤلفه‌های مدل نشان دادند که رسانه‌های نوین هم‌زمان دارای ظرفیت تقویت و بازنمایی هویت بومی، دینی و ملی، ارتقای سواد رسانه‌ای، سرمایه اجتماعی و تعامل فرهنگی و نیز ظرفیت ایجاد هویت‌های ترکیبی، بحران‌های هویتی، تضعیف مرزهای ارزشی و درونی‌سازی فرهنگ جهانی هستند. مدل نهایی نشان می‌دهد نقش رسانه‌های نوین در هویت فرهنگی دانشجویان ماهیتی چندبعدی و دوسویه دارد؛ بنابراین، تقویت سواد رسانه‌ای، آموزش فرهنگی هدفمند و حکمرانی نهادی می‌تواند ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های هویت‌ساز فضای دیجیتال، آثار فرهنگی و هویتی نامطلوب آن را کاهش دهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Nugraha A, Kurnia A, Putra PIP, Rahman A, Dikrurahman D. The Impact of Social Media on Social Interaction and Self-Identity in Indonesian Society. Journal of Social Research. 2024;3(9). doi: 10.55324/josr.v3i9.2254.

2. Anwar M. The Impact of Social Media on Adolescent Identity Formation and Mental Health: Opportunities, Risks, and Policy Implications. Psychology. 2024;2(2):66-79. doi: 10.61194/psychology.v2i2.496.

3. Nawaz ZJ, Bhutta DMH. Usage of Social Media and Cultural Identity in Chitral: An Exploration Through Mix-Method Approach. CRSSS. 2024;2(2):51-65. doi: 10.59075/wsyr1071.

4. Doktorová D, Souad ELM, Tokovská. Social Media Engagement and Identity: The Loneliness and FOMO Experience of Young People. Communication Today. 2025;16(1). doi: 10.34135/communicationtoday.2025.16.1.10.

5. Şahin A, Soylu D, Toktas E, Köse N. The Impact of Media Representation on Female Athlete Identity and Self-Perception. International Journal of Sport Studies for Health. 2024;7(3).

6. Taheri-Zangeneh M, Rezaeian A. The Divergent Effects of Domestic and Foreign Social Media on the National Identity of Iranian Youth. Communication Studies. 2025;32(1):67-92.

7. Motahari MS, Alami P, Saeidi-Pour M, Pekani P, editors. An examination of the impact of social media on the formation of the cultural identity of youth. Proceedings of the Fourteenth National Conference on New Research in Education, Psychology, Jurisprudence and Law, and Social Sciences; 2024.

8. Duhairish RJK, Abdulrahman AA. The Effectiveness of Using Social Media Platforms in Strengthening National Identity Among Students of the University of Dhi Qar. Lark Journal for Philosophy, Linguistics and Social Sciences. 2025;17(2):461-86. doi: 10.31185/lark.4239.

9. Su Y, Wang D, Sun W. Mainstreaming Stardom: The Intersection of National Identity, Digital Fan Culture, and Esports Athlete Branding. Internet Research. 2025:1-26. doi: 10.1108/intr-03-2024-0516.

10. Obrenovic B, Godinić D, Du G, Khudaykulov A, Gan H. Identity Disturbance in the Digital Era During the COVID-19 Pandemic: The Adverse Effects of Social Media and Job Stress. Behavioral Sciences. 2024;14(8):648. doi: 10.3390/bs14080648.

11. Mousivand M, Zarean M, Kaboli M. Modeling internet addiction based on identity styles and academic performance: The mediating role. Journal of Social Psychological Research. 2021(44).

12. Mohammadi Pour R. Mindfulness training for adolescents with internet addiction and identity crisis in Qom County 2023.

13. Rafiee F. The Role of Religious Identity in Predicting Internet Addiction and the Tendency towards Drug Use (Case Study: Adolescent Female Students in Pardis, Tehran). Quarterly Journal of New Ideas in Psychology. 2023;16(20).

14. Abizadeh A, Minoui M. Access Control in Financial Smart Contracts Using Digital Identity Management and Machine Learning to Facilitate Internet of Things Transactions. Financial Knowledge. 2023;25(53):111-22.