اثربخشی استراتژی نوآوری در ارتقای هوشیاری ذهنی دانش‌آموزان سال پنجم زیست‌شناسی: مطالعه موردی عراق

وسام عامر نصیف; عادل زاهد بابلان; مهدی  معینی کیا; حسن  روشنی علی بنه سی

نویسندگان

وسام عامر نصیف دانشجوی دکتری، گروه مدیریت آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0003-5043-3859
عادل زاهد بابلان استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-8653-9602
مهدی معینی کیا استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران نویسنده
حسن روشنی علی بنه سی استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

استراتژی نوآوری, هوشیاری ذهنی, هوشیاری ذهنی دانش‌آموزان, مدارس عراق

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی استراتژی نوآوری در تدریس زیست‌شناسی بر ارتقای هوشیاری ذهنی دانش‌آموزان سال پنجم مدارس عراق در مقایسه با روش‌های سنتی تدریس انجام شد. این پژوهش کاربردی با روش شبه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان سال پنجم زیست‌شناسی مدارس عراق بود که از میان آنان ۶۰ دانش‌آموز با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل، هر یک شامل ۳۰ نفر، قرار گرفتند. ابزار اصلی گردآوری داده‌ها فرم کوتاه پرسش‌نامه هوشیاری ذهنی فرایبورگ (FMI-SF) بود. گروه آزمایش طی پنج جلسه تحت آموزش مبتنی بر استراتژی نوآوری شامل فناوری‌های آموزشی، یادگیری مشارکتی، بازی‌های آموزشی و حل مسئله نوآورانه قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل آموزش سنتی دریافت کرد. داده‌ها با استفاده از آزمون t مستقل، آزمون‌های بررسی پیش‌فرض‌ها و تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار SPSS نسخه 16 و در سطح معناداری 0.05 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس، پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، نشان داد که اثر گروه بر نمرات پس‌آزمون هوشیاری ذهنی از نظر آماری معنادار بود (F=199.63, p<0.001). اندازه اثر برابر با 0.77 بود که بیانگر اثر قوی مداخله آموزشی است. همچنین، اثر پیش‌آزمون بر پس‌آزمون معنادار بود (F=24.60, p=0.001). میانگین تعدیل‌شده هوشیاری ذهنی در گروه آزمایش 47.45 و در گروه کنترل 32.35 بود که تفاوت معنادار به نفع گروه آزمایش را نشان داد. پیش‌فرض همگنی واریانس‌ها (F=0.065, p=0.800) و همگنی شیب‌های رگرسیونی (F=0.095, p=0.759) نیز تأیید شد. استراتژی نوآوری در تدریس زیست‌شناسی می‌تواند به‌طور معناداری هوشیاری ذهنی دانش‌آموزان را افزایش دهد و از طریق فعال‌سازی مشارکت شناختی، تعامل، حل مسئله و استفاده هدفمند از فناوری‌های آموزشی، جایگزین مؤثری برای روش‌های سنتی تدریس باشد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Musullulu H, Garcia-Orza J, Gómez Vázquez D, Garcia-Sanz S. Cognitive Control and Metacognitive Awareness: Do They Shape Academic Achievement in University Students? Frontiers in Psychology. 2025;16:1633996. doi: 10.3389/fpsyg.2025.1633996.

2. Meyer D, Parker KD. Metacognitive awareness and its relationship with academic achievement in high school students. Journal of Educational Research. 2025;118(3):225-38.

3. Seif MH, Haghighi M, Rajabi F. A Causal Model of Metacognitive Awareness in Integrated Flipped Learning Among Iranian Medical Sciences Students. 2026. doi: 10.21203/rs.3.rs-9639941/v1.

4. Kurniasih DD, Zh MHR, Ayunisa DA, Maryono M, Mustofa K, Siswanto S. Analysis of Awareness and Confidence in Learning Outcomes with Students' Academic Motivation: SEM Approach. Jurnal Inovasi Teknologi Pendidikan. 2025;12(1):58-67.

5. Salem GM, Hashimi W, El-Ashry AM. Reflective Mindfulness and Emotional Regulation Training to Enhance Nursing Students' Self-Awareness, Understanding, and Regulation: A Mixed Method Randomized Controlled Trial. BMC Nursing. 2025;24(1):478. doi: 10.1186/s12912-025-03086-w.

6. Sharifpour A, editor The Effectiveness of Positive Thinking Skills Training on Students' Self-Awareness. Sixth National Conference on Professional Research in Psychology and Counseling from the Teacher's Perspective; 2024 July 21; Minab.

7. Soleimani M, Izadi F. Effectiveness of emotion-focused therapy on emotional self-awareness, objectification, and symptom reduction in female students with symptoms of nervous overeating. Rooyesh-e Ravanshenasi Journal. 2024;13(7).

8. Yao C, Jun H, Dai G-S. Predicting Phonological Awareness: The Roles of Mind-Wandering and Executive Attention. International Journal of Education and Cognitive Sciences. 2024;5(2):1-7. doi: 10.22034/injoeas.2024.454689.1084.

9. Nourmohammadi Khatib Z. Effectiveness of strategic self-regulation training of working memory on phonological awareness, memory performance, academic motivation, and reading performance in students with specific learning disorder with impairment in reading [Master's thesis]: University of Tabriz, Aras International Campus; 2025.

10. Mousavi Asl SA, Saffari M, Johari SF. Predicting Academic Achievement Based on Students' Separation Anxiety with the Mediating Role of Their Parents' Reflective Capacity and Self-Awareness in Qom. Scientific Quarterly Journal of Research in School and Virtual Learning. 2025;13(1):73-86.

11. Fallahi A, Hezarjaribi J, Shahidi B. Identifying Factors Affecting the Level of Awareness of Citizenship Rights among Students: A Study of Students at the University of Zanjan. Strategic Studies on Sport and Youth. 2025;24(69):53-80. doi: 10.22034/ssys.2023.2781.3021.

12. Acquah BYS, Salifu I, Arthur F, Inkoom M, Suradji SD, Inkoom C, et al. Artificial Intelligence Ethical Awareness of University Students in Ghana: A Network and Latent Profile Analyses. Computers and Education: Artificial Intelligence. 2026;11:100652. doi: 10.1016/j.caeai.2026.100652.

13. Tera T, Kelvin K, Tobiloba B. Influence of Social Media Campaigns on College Students Mental Health Awareness. 2024. doi: 10.31234/osf.io/a4beh.

14. Siahaan TB, Saripalni E, Putri M, Firmansyah FF, Zhuhri MM, Paramita APT. Mental Health Awareness Intervention for Junior High School Students in Jakarta. Incoheliv. 2024;1(1):84-90. doi: 10.24123/incoheliv.v1i1.6557.