بررسی رابطه سرمایه اجتماعی ساختاری با توسعهنیافتگی اقتصادی: رویکردی کیفی (مورد مطالعه: استان ایلام)
کلمات کلیدی:
سرمایه اجتماعی, توسعهنیافتگی اقتصادی, استان ایلام, نظریه دادهبنیاد, مشارکت مدنی, شبکههای اجتماعیچکیده
هدف این پژوهش، تبیین چگونگی تأثیر سرمایه اجتماعی ساختاری بر توسعهنیافتگی اقتصادی استان ایلام و شناسایی سازوکارهای بازتولید این وضعیت در بستر نهادی و اجتماعی استان بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای روش نظریه دادهبنیاد انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل کنشگران، کارشناسان، مدیران محلی، فعالان اقتصادی و اعضای نهادهای اجتماعی استان ایلام بود که از طریق نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند. دادهها از طریق 33 مصاحبه عمیق نیمهساختاریافته و 7 بحث گروهی متمرکز گردآوری شد. فرآیند تحلیل دادهها همزمان با گردآوری اطلاعات و از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. برای اعتباربخشی یافتهها از روشهایی همچون تثبیت دادهها، بررسی اعضا، توصیف غنی و مقایسه مداوم استفاده شد. پایایی کدگذاریها نیز با روش توافق بین دو کدگذار محاسبه و میزان توافق 82 درصد به دست آمد که بیانگر قابلیت اعتماد مناسب تحلیلها بود. یافتههای پژوهش نشان داد که ضعف سرمایه اجتماعی ساختاری، بهویژه در قالب محدود بودن شبکههای رسمی مشارکت، بیاعتمادی نهادی، سلطه روابط خویشاوندی و ضعف سرمایه اجتماعی پلزن، نقش اساسی در بازتولید توسعهنیافتگی اقتصادی استان ایلام دارد. تحلیل پارادایمی نشان داد که شرایط زمینهای شامل اقتصاد دولتی، تمرکزگرایی اداری، ضعف زیرساختها و ساختار بسته قومی، همراه با عوامل مداخلهگر نظیر سیاستهای ناپایدار توسعهای و ضعف حکمرانی محلی، موجب شکلگیری راهبردهایی مانند اتکای شدید به دولت، رفتارهای رانتی، مهاجرت سرمایه انسانی و کاهش مشارکت اجتماعی شده است. این فرایند در نهایت به قفلشدگی ساختاری، کاهش سرمایهگذاری و تداوم توسعهنیافتگی اقتصادی منجر میشود. نتایج پژوهش نشان میدهد که توسعهنیافتگی اقتصادی استان ایلام صرفاً ناشی از کمبود منابع اقتصادی نیست، بلکه ریشه در ضعف ساختارهای نهادی و سرمایه اجتماعی ساختاری دارد. تقویت نهادهای مدنی، افزایش مشارکت اجتماعی، بهبود حکمرانی محلی و توسعه شبکههای رسمی همکاری میتواند زمینه خروج استان از چرخه بازتولید توسعهنیافتگی را فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
1. Azkia M, Ahmadrash R. Theories of Development. Tehran: Ehsan Publishing; 2020.
2. Azkia M, Ghaffari G. Sociology of Development: Theoretical and Applied Issues. Tehran: Elm Publishing; 2009.
3. Putnam RD. Bowling Alone: The Collapse and Revival of Social Capital in America. Tehran: Rozaneh Publishing; 2005.
4. Field J. Social Capital. Tehran: Shirazeh; 2005.
5. Mousavi SD. Social Capital and Development. Tehran: SAMT Publishing; 2006.
6. Shokri M. Social Capital and Its Consequences. Tehran: University of Tehran Press; 2020.
7. Haldane A, Halpern D. Social Capital 2025 The Hidden Wealth Of Nations. Demos, 2025.
8. Lin N, Fu Y. Structural Social Capital and Network Theory: Advances and Extensions: Oxford University Press; 2021.
9. Chuang Y, Chiu Y. Local Governance, Institutional Trust and Structural Social Capital. Governance. 2022;35(4):1012-31.
10. Bjørnskov C, Sønderskov KM. Social Trust and Economic Performance. Journal of Comparative Economics. 2021;49(2):112-28.
11. Sabit NS, Khaksar S. The Performance of Local Government, Social Capital, and Rural Participation in Sustainable Rural Development. Journal of Social Sciences. 2025.
12. Zarei R. Examining the Relationship Between Social Capital and Sustainable Rural Tourism Development in Tourist Destinations. Social Studies in Tourism. 2025;13(29):1-26.
13. Wang Y, Chen H. A system dynamics model for analyzing the impact of social capital on organizational resilience in crises. Journal of Organizational Behavior. 2025.
14. Paldam M, Svendsen GT. The Dark Side of Social Capital Revisited. Journal of Institutional Economics. 2023;19(1):54-71.
15. Grieger L. Ethnic Networks and Local Development. European Regional Studies. 2018;26(2):118-35.
16. Warde A, Tampubolon G. Social Capital, Networks and Leisure Consumption. Sociology. 2002;36(1):165-83.
17. Undp. Social Cohesion and Regional Disparities in Iran. Tehran Office, 2022.
18. Oecd. Regional Development Outlook: Governance and Territorial Inequalities. OECD Publishing, 2020.
19. Alkire S, Santos ME. Multidimensional Poverty and Structural Inequality. Oxford Poverty and Human Development Initiative, 2025.
20. Amanpour S, Parvizian A, Alizadeh M. Assessing the Status of Development Indicators in Ilam Province. Farhang-e Ilam. 2015;16(48-49).
21. Huysentruyt M, Gutiérrez M MdlÁ, Algan Y. Bridging social capital and trust: a research agenda. sustainability & Organizational Institute, 2025.
22. Charmaz K. Constructing Grounded Theory. 3rd ed: Sage; 2021.
23. Azkia M, Ahmadrash R, Partazian K. Qualitative Research Method. Tehran: Keyhan; 2017.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Amin Doust Mohammadi (Author); Mostafa Azkia (Corresponding author); Mansour Vosoughi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
