ارائه استلزامات تربیتی خانواده تاب‌آور در آموزه‌های اسلامی و اعتباربخشی آن

سعید  رستمی; زهره سعادتمند; مریم  براتعلی

نویسندگان

سعید رستمی گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0002-0134-5425
زهره سعادتمند گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-7276-163X
مریم براتعلی گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-2383-2726

کلمات کلیدی:

استلزامات تربیتی, خانواده تاب آور, آموزه های اسلامی, تاب‌آوری خانواده, روایی محتوایی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و اعتباربخشی استلزامات تربیتی خانواده تاب‌آور بر مبنای آموزه‌های اسلامی، به‌ویژه احادیث و روایات، انجام شد. این پژوهش با رویکرد آمیخته کیفی–کمی انجام شد که در بخش کیفی از روش تحلیل محتوای کیفی با نظام مقوله‌بندی قیاسی استفاده شد. حوزه پژوهش شامل متون و منابع مکتوب و دیجیتال مرتبط با آموزه‌های اسلامی، به‌ویژه احادیث و روایات مرتبط با خانواده تاب‌آور بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها با استفاده از روش کتابخانه‌ای و فیش‌برداری انجام گرفت و فرایند بررسی منابع تا رسیدن به اشباع مفهومی ادامه یافت. «پاراگراف» به‌عنوان واحد تحلیل در نظر گرفته شد. پس از مطالعه متون، بخش‌های مرتبط با پرسش پژوهش شناسایی، مفاهیم کلیدی استخراج و به‌صورت کدهای اولیه ثبت شدند؛ سپس کدهای مشابه در مقوله‌های مفهومی سازمان‌دهی و استلزامات تربیتی متناظر استخراج شدند. در مرحله کمی، یافته‌های حاصل در اختیار شش نفر از استادان و متخصصان حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی قرار گرفت و روایی محتوایی گویه‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و ضریب نسبت روایی محتوا (CVR) بررسی شد. نتایج مرحله اعتباربخشی نشان داد که تمامی گویه‌های مربوط به استلزامات تربیتی خانواده تاب‌آور از سوی متخصصان تأیید شدند. مقادیر ضریب نسبت روایی محتوا برای گویه‌های ارزیابی‌شده در دامنه 0.82 تا 1.00 قرار داشت که بیانگر توافق مطلوب خبرگان درباره ضرورت و تناسب محتوایی گویه‌ها بود. بنابراین، هیچ‌یک از گویه‌های پیشنهادی در فرایند اعتباربخشی حذف نشد و مجموعه تدوین‌شده از اعتبار محتوایی قابل قبول برخوردار بود. یافته‌ها نشان می‌دهد که آموزه‌های اسلامی می‌توانند مبنایی معتبر برای تدوین چارچوب تربیتی خانواده تاب‌آور فراهم سازند و بر مؤلفه‌هایی نظیر صبر و استقامت، توکل، مسئولیت‌پذیری، مدیریت زندگی، نگرش مثبت به آینده، ارتباط معنوی، تصمیم‌گیری سنجیده، سلامت روانی و جسمانی، اصول اقتصادی و همکاری خانوادگی تأکید دارند؛ ازاین‌رو، چارچوب حاصل می‌تواند در برنامه‌های آموزش خانواده و مداخلات تربیتی مبتنی بر فرهنگ اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Kariminejad H, Sadeghi M, Gholamrezaei S. Developing a family resilience model based on the perspectives of family specialists, couples, and research: A qualitative study. Women and Family Cultural-Educational Journal. 2019;13(46).

2. Shafiabadi A, Esmaeili M, Younesi J. Modeling factors affecting resilience in the Iranian family. Journal of Psychological Science. 2020(95).

3. Frain MP, Berven NL, Chan F, Tschopp MK. Family resiliency, uncertainty, optimism, and quality of life of individuals with HIV/AIDS. Rehabilitation Counseling Bulletin. 2008;52(1):16-27.

4. Gralton KS, Doering J, Ngui E, Pan A, Schiffman R. Family resiliency and family functioning in non-Hispanic Black and non-Hispanic White families of preterm infants. Journal of Pediatric Nursing. 2022;64:102-10.

5. Almazan JU, Cruz JP, Alamri MS, Alotaibi JSM, Albougami ASB, Gravoso R, et al. Predicting patterns of disaster-related resiliency among older adult Typhoon Haiyan survivors. Geriatric Nursing. 2018;39(6):629-34.

6. Grossman VA. Resiliency during the pandemic: What keeps a team together? Journal of Radiology Nursing. 2021;40(4):311.

7. Liu J, Mansoor Y, Johar J, Kim S, Sidiqi A, Kapoor V. Strengths-based inquiry of resiliency factors among refugees in Metro Vancouver: A comparison of newly-arrived and settled refugees. Social Science & Medicine. 2020;263:113243.

8. Mashayekhi M, Borjali A, Delavar A, Shafiabadi A. Modeling the resilience of veterans' families based on cognitive and emotional variables. Military Psychology Journal. 2011;2(8).

9. Ebrahimi A. A comprehensive analysis of factors affecting organizational resilience in small and medium-sized industries. Organizational Resource Management Research. 2017;3.

10. Hosseini A, Jafari Bazyar F. Organizational resilience from the perspective of employees and managers. Management Studies. 2019(91).

11. Peydaei M, Pilehvari Salmasi N, Shahriari M. Identifying the dimensions of human resource resilience during the COVID-19 pandemic from an Islamic perspective using a fuzzy Delphi approach. Journal of Cultural Management. 2021;15(51).

12. Khosravi M, Esfandiari M, Tahmasbipour N. Examining the role of patience and resilience in strengthening the family from the perspectives of Islamic ethics and psychology. Second International Conference and Third National Conference on Islam and Values2018.

13. Ahmadi K, Khodabakhsh M, Sheikh M, Sarabandi H. The role of attachment to God in resilience and mental health of the parents of trainable mentally retarded children. Research in Psychological Health. 2012;6(1):1-9.

14. Haji Heidari B, Sajadian E. The Role of Resilience, Emotion Regulation, and Spiritual Health in Predicting Suicidal Ideation in Women Victims of Violence During the COVID-19 Pandemic. Iranian-Islamic Family Studies. 2023;3(3):52-75.

15. Chami M, Zare Bahramabadi M, Asgharnezhad F, Ali A, Shiroudi S. Effectiveness of a family resilience model based on Quranic teachings on marital satisfaction and couples' intimacy. Quran and Medicine. 2020;5.

16. Sadati SZ, Mahdavi F. The Effectiveness of Spiritual Therapy Emphasizing Islamic Teachings on Resilience, Religious Orientation, and Life Satisfaction in Divorced Women. Applied Family Therapy. 2023;4(4):317-30.

17. Sadati SZ, Mahdavi F. The Effectiveness of Spirituality Therapy with Emphasis on Islamic Teachings on Resilience, Religious Orientation, and Life Satisfaction of Divorced Women. Applied Family Therapy. 2023;4(4):317-30. doi: 10.61838/kman.aftj.4.4.18.

18. Baradari E, Sheikh Islami A, Sadri Damirchi E, Ghamari Givi H. The effectiveness of narrative therapy on family resilience and marital happiness in conflicting couples. Journal Title. 2024;18(3):0-.

19. Mehrabadi H, Kimiaei SA, Karshki H. Examining the Effectiveness of Gottman Couple Therapy on Conflict Resolution Styles, Marital Violence, and Family Resilience among Couples during the COVID-19 Pandemic. Islamic Lifestyle with Emphasis on Health. 2025;9(19):153-65.

20. Shaykhi F, Ghayour-Minaie M, Toumbourou JW. Impact of the resilient families intervention on adolescent antisocial behavior: 14-month follow-up within a randomized trial. Children and Youth Services Review. 2018;93:484-91.

21. Iwan I, Fatimah F, Betawi U, Nasution MIH. Reconceptualizing the Marriage Age Limit in Indonesia: Efforts to Strengthen Family Resilience in North Sumatra. Al-Manahij Jurnal Kajian Hukum Islam. 2024:161-78. doi: 10.24090/mnh.v18i1.11090.

22. Rahmi A, Mudjiran, Karneli Y, Netrawati. Levels of Social Psychological and Socio-Cultural Resilience of Women in Cities Bukittinggi Through Gender Responsive Family Schools. Edu Consilium Jurnal Bimbingan Dan Konseling Pendidikan Islam. 2023;4(2):10-6. doi: 10.19105/ec.v4i2.9327.