شناسایی عوامل مؤثر بر توانمندسازی مدیران مدارس در شرایط بحرانی

محمدرضا  نصیری; زهرا طالب; امینه احمدی

نویسندگان

محمدرضا نصیری گروه مدیریت آموزشی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-2690-9399
زهرا طالب گروه مدیریت آموزشی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-3640-1936
امینه احمدی گروه مدیریت آموزشی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-0691-0529

کلمات کلیدی:

توانمندسازی مدیران, مدیران مدارس, شرایط بحرانی, مدیریت بحران, تحلیل مضمون, تاب‌آوری مدرسه

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر توانمندسازی مدیران مدارس در شرایط بحرانی و ارائه الگویی چندبعدی متناسب با الزامات مدیریت بحران در محیط‌های آموزشی بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی و اکتشافی بود و با روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 15 نفر از مدیران آموزشی، مدیران مدارس و مؤسسان یا مدیرعاملان مؤسسات آموزشی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و ملاک‌محور انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته 30 تا 65 دقیقه‌ای گردآوری و براساس فرایند شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون براون و کلارک تحلیل شدند. برای ارتقای اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکاران و خبرگان، مستندسازی فرایند تحلیل و نگهداری داده‌های خام استفاده شد. پایایی بازآزمون کدگذاری 85 درصد و توافق بین دو کدگذار 78 درصد به دست آمد. تحلیل داده‌ها به شناسایی پنج مضمون فراگیر منجر شد: «چالش‌ها و موانع توانمندسازی»، «توانمندی‌های کلیدی مدیران»، «حمایت‌ها و آموزش‌های مؤثر»، «پیامدهای توانمندسازی» و «ویژگی‌های الگوی توانمندسازی مطلوب». چالش‌ها، محدودیت‌های سازمانی و ساختاری و مسائل روان‌شناختی و انسانی را دربر گرفتند؛ توانمندی‌های کلیدی شامل خودکارآمدی، تصمیم‌گیری، مدیریت فشار، انعطاف‌پذیری، برنامه‌ریزی، رهبری، ارتباطات، مدیریت منابع و قابلیت‌های فناورانه بودند. همچنین، آموزش‌های عملی، مدیریتی، قانونی، فناورانه و حمایت‌های روان‌شناختی به‌عنوان الزامات توانمندسازی شناسایی شدند. پیامدهای توانمندسازی شامل بهبود عملکرد، هماهنگی، بهره‌وری منابع، سلامت روان، انعطاف‌پذیری و پایداری سازمانی بود و الگوی مطلوب با یادگیری مستمر، انعطاف‌پذیری، شفافیت، مشارکت، فناوری و نظام بازخورد مشخص شد. توانمندسازی مدیران مدارس در شرایط بحرانی فرایندی خطی یا صرفاً مهارت‌محور نیست، بلکه نظامی پویا و چندبعدی است که مستلزم کاهش موانع ساختاری و روان‌شناختی، تقویت قابلیت‌های فردی و حرفه‌ای، تأمین حمایت‌های تخصصی و روانی و استقرار سازوکارهای مستمر یادگیری و بازخورد است؛ ازاین‌رو، نظام آموزش‌وپرورش باید توانمندسازی بحران‌محور را به‌صورت نظام‌مند در فرایندهای انتخاب، آموزش، توسعه حرفه‌ای و ارزیابی مدیران ادغام کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Zahedipour M, Oladian M, Hosseini SR. Presenting the Model of Effective Schools Based on Learning Organization (Case study: Elementary Schools in Tehran). Sociology of Education. 2022;7(2):229-40. doi: 10.22034/ijes.2022.242057.

2. Shahsavari T, Soleimanpouromran M, Hafezian M. Validation the model of learning and teaching schools in education. Journal of New Approaches in Educational Administration. 2021;12(4):53-72. doi: 10.30495/jedu.2021.24967.4979.

3. Mahmoudzadeh SM. Human resources empowerment model of najah human resources (Commanders and Managers). Allameh Tabatabai University School of Management and Accounting 2016.

4. Hosseininik SS, Rasoly SY, Sadeghi M, Salmabadi M. The effectiveness of acceptance and commitment therapy in social cognition and psychological capital. icss. 2023;25(2):30-43. doi: 10.30514/icss.25.2.30.

5. Mahmoud Alilu P, Talebi B, Khodiv A. Enhancing Psychological Capital of Students through Learning Empowerment (Experiences of School Managers). Quarterly Journal of Research in Educational Systems. 2023;17(61).

6. Ayat M, Mollaei E, Javanfekr E, Shafiee S. A Study of Relationship Between Managerial Roles and Personality Traits of Women in Islamic Teachings. Women's Studies Sociological and Psychological. 2020;18(4):201-38. doi: 10.22051/jwsps.2021.32839.2283.

7. Ghalandeh F, Parseh V, editors. The Role of Managers' Communication Skills in Job Motivation and Empowerment of Female Elementary School Teachers in Yasuj. The 8th National Conference on Modern Research in Humanities and Social Studies, Tehran, Iran; 2023.

8. Babaei Parsheh A, Mosadeghi Nik F. The relationship between information literacy and communication skills of teachers with academic self-efficacy with the moderating role of students' intelligence beliefs. Management and Educational Perspective. 2022;4(2):1-20. doi: 10.22034/jmep.2022.316796.1084.

9. Safarzadeh S, Naemi A. The Impact of Positive Leadership on Work Engagement with the Mediating Role of Psychological Empowerment among the Managers in High Schools of Sabzevar City. Management and Educational Perspective. 2020;2(3):69-92.

10. Yalçın MT, Atasoy R, Göçen A. Trust, Professionalism and Empowerment: How School Leaders Shape Instructional Practices. European Journal of Education. 2025;60(2):e70087. doi: 10.1111/ejed.70087.

11. Bay N, Tavakoli N, Saemi H. The effect of school principals' coaching leadership on the creative performance of elementary physical education teachers with the mediating role of psychological empowerment. Applied Educational Leadership. 2025;6(1):82-97.

12. Sarbaz Moradlou R, Zahed Bolbolan A, Heydari Raziabad N, Rahimzadeh V. Designing and Validating a Professional Empowerment Model for Elementary School Teachers. Teacher Professional Development. 2025;10(1):81-123. doi: 10.48310/tpd.2025.18975.1885.

13. Mohammadi F, Nateghi F, Seifi M. Designing and Validating an Empowerment Program Model for Elementary School Teachers in Integrated-Inclusive Education. Educational Leadership Research. 2025;9(33):259-300. doi: 10.22054/jrlat.2024.81578.1775.

14. Mohammadi F, Nateghi F, Seifi M. Designing and Validating a Teacher-Empowerment Program Model for Teachers of Students with Special Needs in Mainstream Primary Schools. Teacher Professional Development. 2025;10(1):55-88. doi: 10.48310/tpd.2025.16991.1715.

15. Mokhlis S, Abdullah AH. The impact of teacher empowerment on schools' innovation climate. Journal of Education and Learning (EduLearn). 2025;19(1):322-9. doi: 10.11591/edulearn.v19i1.21633.

16. Soltani P, Tarin H. Designing an Empowerment Model for Elementary School Principals in the Era of Digital Transformation. Management and Planning in Educational Systems. 2024;17(2):313-46. doi: 10.48308/mpes.2025.237683.1524.

17. Sadeghi Z, Shafipour Motlagh F. Designing an Empowerment Model for Entrepreneurial School Principals Using Artificial Intelligence. Entrepreneurship Education and Management. 2025;4(1):69-90. doi: 10.22126/eme.2025.11908.1157.

18. Setiadi T, Laksamana Rajendra Haidar Azani F, Ilhami SD. Training and Implementation of Smart Career Application for Students for Career Planning in Vocational High Schools. Ijecs Indonesian Journal of Empowerment and Community Services. 2025;6(1):1-9. doi: 10.32585/ijecs.v6i1.5844.

19. Moradi S, Aminbeidokhti AA. The education system and a ten-year lack of an operational model for evaluating the performance of the board of trustee's schools from the perspective of school-based management system. Journal of Management and Planning In Educational System. 2019;12(1):101-24. doi: 10.29252/mpes.12.1.101.

20. Naghizadeh F, Nazem F, Afkaneh S. Identifying the Factors of Psychological Empowerment in Female High School Teachers. Iranian journal of educational sociology. 2025;8(3):1-11.