طراحی مدل ذخیره‌سازی دانش ضمنی کارکنان بازنشسته وزارت نیرو از طریق توسعه مدیریت دانش با رویکرد راهبردی

علی  فروغی; محمد سعید باقرزاده; سپیده مدانلو جویباری; قاسمعلی  طالبی پنبه چوله

نویسندگان

علی فروغی گروه مدیریت دولتی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-0039-4005
محمد سعید باقرزاده گروه مدیریت دولتی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0001-8768-4553
سپیده مدانلو جویباری گروه مدیریت دولتی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0003-6165-0891
قاسمعلی طالبی پنبه چوله گروه مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9859-5940

کلمات کلیدی:

ذخیره‌سازی دانش ضمنی, مدیریت دانش, رویکرد راهبردی, بازنشستگان, وزارت نیرو

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتبارسنجی مدلی راهبردی برای ذخیره‌سازی دانش ضمنی کارکنان بازنشسته وزارت نیرو با تأکید بر توسعه مدیریت دانش و جلوگیری از خروج و فرسایش سرمایه دانشی سازمان بود. پژوهش از نظر هدف، کاربردی–توسعه‌ای و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق 15 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان، کارکنان باتجربه و بازنشستگان وزارت نیرو که به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند، گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد؛ اشباع نظری از مصاحبه دوازدهم حاصل و مصاحبه‌ها تا نفر پانزدهم ادامه یافت. در مرحله کمی، جامعه آماری 320 نفر از مدیران و کارکنان دارای حداقل 10 سال سابقه خدمت بود. از 200 پرسشنامه محقق‌ساخته توزیع‌شده، 176 پرسشنامه قابل تحلیل بازگردانده شد. روایی و پایایی ابزار و مدل اندازه‌گیری بررسی و مدل با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در SmartPLS تحلیل شد. نتایج استنباطی نشان داد مدل اندازه‌گیری از پایایی و روایی مطلوب برخوردار است؛ ضرایب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی سازه‌ها در دامنه قابل قبول قرار داشتند و مقادیر AVE از 0.50 بیشتر بود. همچنین، بر اساس معیار فورنل–لارکر، روایی واگرای سازه‌ها تأیید شد. تمامی بارهای عاملی گویه‌ها بیش از 0.50 و آماره‌های t آنها بیش از 1.96 بود و بنابراین همه شاخص‌ها از نظر آماری معنادار بودند. بیشترین بار عاملی برابر با 0.939 و مربوط به یکی از شاخص‌های سازه «ماهیت و ویژگی‌های دانش ضمنی» بود. نتایج بوت‌استرپ نیز نشان داد تمامی روابط ساختاری مدل معنادار بوده و مقادیر t مسیرها از حد آستانه 1.96 فراتر رفته است. مدل پیشنهادی از اعتبار تجربی مناسبی برای تبیین و سامان‌دهی ذخیره‌سازی دانش ضمنی بازنشستگان وزارت نیرو برخوردار است. نتایج نشان می‌دهد ذخیره‌سازی مؤثر این دانش مستلزم پیوند هم‌زمان چارچوب راهبردی، بستر سازمانی، شناخت ویژگی‌های دانش ضمنی، تعیین دانش قابل ذخیره‌سازی، استقرار فرایندهای نظام‌مند و استفاده از روش‌های متنوع ثبت و نگهداری دانش است. به‌کارگیری این مدل می‌تواند حفظ حافظه سازمانی، کاهش اتلاف تجربه، جلوگیری از تکرار خطاها و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌های راهبردی را تسهیل کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Bazrkar A, Haji Mohammadi M. The Effect of Knowledge Management on Organizational Financial Performance Considering the Mediating Role of Innovation and Organizational Intelligence. Modern Research Approaches in Management and Accounting. 2019;5(26).

2. Mehrabi N, Soleimani B, Eskandari F. Designing a Knowledge Management Framework for Business Sustainability and Long-Term Development Using the Delphi Technique. Strategic Management of Organizational Knowledge. 2025;8(31).

3. Polanyi M. The Tacit Dimension. Garden City, NY: Doubleday & Company; 1966.

4. Nonaka I, Takeuchi H. The Knowledge-Creating Company: How Japanese Companies Create the Dynamics of Innovation: Oxford University Press; 1995.

5. Adesina AO, Ocholla DN. Tacit Knowledge Management Strategies of Small- and Medium-Sized Enterprises: An Overview. South African Journal of Information Management. 2024;26(1):1711. doi: 10.4102/SAJIM.v26i1.1711.

6. Wang S, Noe RA. Knowledge Sharing: A Review and Directions for Future Research. Human Resource Management Review. 2010;20(2):115-31. doi: 10.1016/j.hrmr.2009.10.001.

7. Yıldız T, Balkan Akan B, Sığrı Ü, Dabić M. Impact of Knowledge-Sharing Culture on Organizational Creativity: Integrating Explicit and Tacit Knowledge Sharing as Mediators. Journal of Knowledge Management. 2025;29(4):1248-77. doi: 10.1108/JKM-05-2024-0633.

8. Dash S, Singh HK, Singh S. Hoard before You Share: Knowledge Hoarding as Mediator between Meaningful Work and Tacit Knowledge Sharing. Knowledge Management Research & Practice. 2026:1-14. doi: 10.1080/14778238.2026.2631090.

9. Duan Z. Digitalization of Artisans' Tacit Knowledge: A 3D Modeling-Based Knowledge Management Framework for Intangible Handicraft Brand Design. International Journal of Knowledge Management (IJKM). 2026;22(1):1-17. doi: 10.4018/IJKM.411887.

10. Masri R, Umaira F, Yunos SN, Vui CN. Tacit Knowledge Sharing of ICT Technopreneurs: Integration of Individual, Organizational, and Technological Factors. Cham: Springer Nature Switzerland; 2026. p. 489-98.

11. Wu C, Hu X, Guo X, Ning X, Hui C. Fragile Interpersonal Relationship in Tacit Knowledge Sharing: How Workplace Friendship Fails under Competition and Functional Similarity. Production and Operations Management. 2026;35(3):1038-55. doi: 10.1177/10591478251364591.

12. Haug A. Critical Success Factors for Knowledge Management Systems in New Product Development. Knowledge Management Research & Practice. 2026;24(1):1-13. doi: 10.1080/14778238.2024.2424290.

13. Wang RC, Hsieh MC, Lai LC. From Tacit Knowledge Distillation to AI-Enabled Culture Revitalization: Modeling Knowledge Cycles in Indigenous Cultural Systems. Social Sciences. 2025;15(1):7. doi: 10.3390/socsci15010007.

14. Moghadam A, Jomeh V, Mesri M. Developing a Model for Improving Electronic Service Processes Based on Social Participation and Knowledge Accumulation. Information Management Sciences and Techniques. 2026.

15. Mohaghar A, Maleki MH, Seyed Mirzaei M. A Framework for Risk Management of Petrochemical Industry Development Projects with Emphasis on Knowledge Management Capabilities. Management Improvement. 2025;19(3).

16. Kotbi F, Tolabi Mazraeh Now A, Naghlilou Z. The Effect of Explicit and Tacit Knowledge Sharing on the Performance of the General Directorate of Sports and Youth of Yazd Province with the Mediating Role of Service Innovation. Applied Research in Sport Management. 2025;14(3).

17. Shafiei Nikabadi M, Moghadam A, Mirhosseini V, Daraei M. Designing a Digital Open Innovation Ecosystem in the Context of Knowledge Management in Knowledge-Based Companies. Industrial Management Perspective. 2025;15(58).

18. Fredberg T, Pregmark JE. Organizational Transformation: Handling the Double-Edged Sword of Urgency. Long Range Planning. 2022;55(2):102091. doi: 10.1016/j.lrp.2021.102091.