پیش‌بینی‌کننده‌های اجتماعی گرایش به نزاع‌های خیابانی در میان شهروندان شهر شیراز

عدالت  حقیقی; بهبود خادمی; ثمینه  بهادری جهرمی

نویسندگان

عدالت حقیقی دانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، جامعه شناسی سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، جهرم، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-6108-8710
بهبود خادمی استادیار، گروه جامعه‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، نی‌ریز، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-3078-3347
ثمینه بهادری جهرمی استادیار، گروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، جهرم، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0006-7468-868X

کلمات کلیدی:

نزاع خیابانی, سرمایه اجتماعی, آنومی اجتماعی, کنترل خانواده, شهر شیراز

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین قدرت پیش‌بینی‌کنندگی عوامل اجتماعی محافظتی و خطرساز در گرایش به نزاع‌های خیابانی در میان شهروندان شهر شیراز انجام شد. این پژوهش با طرح توصیفی-همبستگی و رویکرد پیمایشی مقطعی انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی شهروندان بالای ۱۸ سال ساکن شهر شیراز بود که از میان آنان، ۳۸۴ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای متناسب با جمعیت مناطق شهرداری انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای ترکیبی شامل مقیاس‌های استاندارد و محقق‌ساخته گردآوری شد. روایی محتوایی ابزار توسط متخصصان جامعه‌شناسی و جرم‌شناسی تأیید شد و ضرایب آلفای کرونباخ خرده‌مقیاس‌ها بین ۰٫۷۲ تا ۰٫۹۱ قرار داشت. داده‌ها در نرم‌افزار SPSS با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، آزمون t مستقل و رگرسیون چندگانه سلسله‌مراتبی در سطح معناداری ۰٫۰۵ تحلیل شدند. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد کنترل خانواده (r=-0.46)، انسجام اجتماعی (r=-0.44)، سرمایه اجتماعی (r=-0.53) و حمایت اجتماعی (r=-0.47) با گرایش به نزاع خیابانی رابطه منفی و معنادار داشتند، در حالی که آنومی اجتماعی (r=0.52) و ضعف مهارت‌های اجتماعی (r=0.47) با این گرایش رابطه مثبت و معناداری نشان دادند (p<0.01). سن نیز با گرایش به نزاع رابطه منفی و معنادار داشت (r=-0.41). آزمون t مستقل نشان داد گرایش به نزاع در مردان و افراد مجرد به‌طور معناداری بیشتر بود. متغیرهای جمعیت‌شناختی ۱۴ درصد از واریانس گرایش به نزاع را تبیین کردند، در حالی که مدل نهایی با ورود عوامل اجتماعی، ۵۲ درصد از واریانس را تبیین کرد. آنومی اجتماعی (β=0.34) و ضعف مهارت‌های اجتماعی (β=0.31) قوی‌ترین پیش‌بین‌های مثبت و سن (β=-0.28) و سرمایه اجتماعی (β=-0.23) قوی‌ترین پیش‌بین‌های منفی بودند؛ همچنین کنترل خانواده (β=-0.21)، حمایت اجتماعی (β=-0.20) و انسجام اجتماعی (β=-0.19) اثرات منفی معناداری داشتند. گرایش به نزاع‌های خیابانی حاصل تعامل هم‌زمان عوامل خطرساز، محافظتی و جمعیت‌شناختی است و به‌ویژه افزایش آنومی اجتماعی و ضعف مهارت‌های اجتماعی با افزایش این گرایش همراه است، در حالی که سرمایه اجتماعی، کنترل خانواده، انسجام و حمایت اجتماعی نقش محافظتی دارند؛ بنابراین، مداخلات چندبعدی مبتنی بر کاهش بی‌هنجاری اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و توسعه مهارت‌های حل تعارض می‌توانند در پیشگیری از خشونت خیابانی مؤثر باشند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Krug EG, Dahlberg LL, Mercy JA, Zwi AB, Lozano R. World Report on Violence and Health. Geneva: World Health Organization, 2002.

2. Rutherford A, Zwi AB, Grove NJ, Butchart A. Violence: A Glossary. Journal of Epidemiology & Community Health. 2007;61(8):676-80. doi: 10.1136/jech.2005.043711.

3. Sampson RJ, Raudenbush SW, Earls F. Neighborhoods and Violent Crime: A Multilevel Study of Collective Efficacy. Science. 1997;277(5328):918-24. doi: 10.1126/science.277.5328.918.

4. Sampson RJ. Great American City: Chicago and the Enduring Neighborhood Effect. Chicago: University of Chicago Press; 2012.

5. Morenoff JD, Sampson RJ, Raudenbush SW. Neighborhood Inequality, Collective Efficacy, and the Spatial Dynamics of Urban Violence. Criminology. 2021;39(3):517-58. doi: 10.1111/j.1745-9125.2001.tb00932.x.

6. Putnam RD. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster; 2000.

7. Ghasemi Y, Sedaghatzadegan S, Malekshahi M, Panjestoni B. Examining the Relationship between Social Capital and Individual Conflict among Youth in Ilam. Scientific Research Quarterly of Social Security Studies. 2019;59:1-22.

8. Mohseni R, Moeinfar S, Moeinfar A, Alizadeh P. Examining Social Factors Affecting Street Violence: A Case Study of Urmia. Social-Cultural Development Studies Quarterly. 2017;6(2):1-25.

9. Kawalk JL, Brown EC, Hawkins JD. Neighborhood Social Cohesion and Youth Aggression: The Mediating Role of Social Support. Journal of Youth and Adolescence. 2023;52(3):512-26. doi: 10.1007/s10964-022-01715-8.

10. Costello BJ, Laub JH. Social Control Theory: The Legacy of Travis Hirschi's Causes of Delinquency. Annual Review of Criminology. 2020;3:21-41. doi: 10.1146/annurev-criminol-011419-041527.

11. Hoeve M, Stams GJJM, van der Put CE, Dubas JS, van der Laan PH, Gerris JRM. A Meta-Analysis of Attachment to Parents and Delinquency. Journal of Abnormal Child Psychology. 2021;40(5):771-85. doi: 10.1007/s10802-011-9608-1.

12. Decker SH, Pyrooz DC, Moule RK. Disengagement from Gangs as Social Control. Criminology. 2022;60(1):93-123. doi: 10.1111/1745-9125.12288.

13. Salehi F. Investigating students' social harms based on the FOMO phenomenon and parenting styles in the context of social network use. Scientific Quarterly of New Research in Education. 2025(3).

14. Salehi F. Investigating social harms of students based on the FoMO phenomenon and parenting styles in the context of using social networks. Scientific Quarterly of New Research in Education. 2025(3).

15. Falahati R, editor The Effect of Poverty and Family Economic Problems on Adolescents' Social Harms. Third International Conference on Smart Technologies in Educational Sciences, Psychology, Counseling, and Philosophy; 2025.

16. Messner SF, Rosenfeld R. Crime and the American Dream. 4 ed. Belmont, CA: Wadsworth Cengage Learning; 2007.

17. Chamlin MB, Cochran JK. Anomie, Social Change, and Crime: A Cross-National Test of Institutional Anomie Theory. Journal of Criminal Justice. 2019;64:101627. doi: 10.1016/j.jcrimjus.2019.101627.

18. Bandura A. Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1977.

19. Müller M, Ajdacic-Gross V, Rodgers S. Social Skills Deficits as a Mediator between Childhood Adversity and Adult Violence. European Journal of Psychotraumatology. 2021;12(1):1891735. doi: 10.1080/20008198.2021.1891735.

20. Ahmadi Y, Adhami J. A Sociological Study of Street Fights: An Examination of Individuals Involved in Fights in Sanandaj. Iranian Journal of Social Studies. 2018;12(3):45-70.

21. Bokharaei A, Bayat B, Parkiani T. A Study of Social Factors Affecting the Tendency toward Street Fights in Bandar Abbas County. Social Order and Security Research Quarterly. 2016;9(2):1-25.

22. Zarei M, Sharifi S, Fathi A, Haghi S, Doostdar R. Examining Social Factors Affecting Interpersonal Conflict and Violence among Youth with Emphasis on Social Security: A Case Study of 18-30-Year-Old Youth in Hamadan. Social Order and Security Research Quarterly. 2020;13(3):1-28.

23. Kiani M, Fazeli M. Reproduction of Collective Conflict: A Sociological Content Analysis of Group-Fight Case Files in Ahvaz County. Social Order and Security Research Quarterly. 2021;14(3):1-30.

24. Hirschi T, Gottfredson M. Age and the Explanation of Crime. American Journal of Sociology. 1983;89(3):552-84.