شناسایی چالش‌های مدیریت بحران در نظام آموزش و پرورش ایران: رویکرد نظریه داده‌بنیاد

نویسندگان

    محمد اسکندرزاده دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
    پیمان یار محمدزاده * دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران Dr.peyman.ymz@azarunive.edu
    جهانگیر یاری حاج عطالو دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و تربیتی، واحد تبریز ،دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

کلمات کلیدی:

مدیریت بحران, چالش ها, بحران, آموزش و پرورش, نظریه داده بنیاد

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین چالش‌های مدیریت بحران در نظام آموزش و پرورش ایران با استفاده از رویکرد نظریه داده‌بنیاد است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش‌شناسی کیفی و اکتشافی است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ نفر از خبرگان و کنشگران کلیدی حوزه آموزش و پرورش و مدیریت بحران گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله‌برفی انجام گرفت و فرایند گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از کدگذاری باز، محوری و گزینشی و بر اساس منطق مقایسه مستمر انجام شد. نتایج تحلیل کیفی نشان داد ۱۲۰ مفهوم اولیه در قالب ۱۰ مقوله محوری سازمان‌دهی شده‌اند که در نهایت به شکل‌گیری مقوله هسته‌ای «ناکارآمدی ساختاری–کارکردی مدیریت بحران در آموزش و پرورش» انجامیده است. مقوله‌های محوری شامل کمبود زیرساخت و تجهیزات، محدودیت منابع مالی، ساماندهی نامناسب طرح مدیریت بحران، فقدان بهزیستی روانی ذینفعان، ضعف آموزش آنلاین، افزایش نابرابری آموزشی، ضعف کار گروهی، کاهش تاب‌آوری سازمانی، سازمان‌دهی نامناسب و ضعف عملکرد سازمانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد چالش‌های مدیریت بحران در آموزش و پرورش ماهیتی چندبعدی و فرایندی دارند و ریشه آن‌ها صرفاً در کمبود منابع نیست، بلکه از تعامل هم‌زمان ضعف‌های ساختاری، مدیریتی، آموزشی و انسانی ناشی می‌شود. بازنگری ساختاری، تقویت ظرفیت‌های مدیریتی و توجه هم‌زمان به ابعاد فنی و انسانی، برای ارتقای اثربخشی مدیریت بحران در نظام آموزشی ضروری است. 

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Farmanesh M. Crisis is an inseparable reality of organizations. Management Monthly. 2016(1):20.

Riahi V, Azizpour F, Karimi K. Crisis management and presenting a desirable model with emphasis on vulnerability. Knowledge of Crisis Prevention and Management. 2016;6(4):368-81.

Hamzeh Esfahani M. Planning and Crisis Management. Tadbir Journal. 2018(1):52.

Mehdizadeh M, Haddadsaraei B, Tavakoli S, Ghanbari F. Structural challenges of crisis management in Mashhad Water and Wastewater Company. Knowledge of Crisis Prevention and Management. 2017;7(2):21-32.

Elbedour S, Alsubie F, Al'Uqdah SN, Bawalsah JA. School crisis management planning. Children & Schools. 2020;42(4):208-15. doi: 10.1093/cs/cdaa021.

Nickerson AB, Sulkowski ML. The COVID-19 pandemic as a long-term school crisis: Impact, risk, resilience, and crisis management. School psychology. 2021;36(5):271-6. doi: 10.1037/spq0000470.

Aisha Annet K. Crisis Management in Education: Lessons from Covid-19. Eurasian Experiment Journal of Arts and Management. 2024;6(3):20-4.

Schneider EJ. Reimagining Crisis Management With an Organizational Learning Framework. Journal of Contingencies and Crisis Management. 2024;32(4). doi: 10.1111/1468-5973.70001.

Gatuyu C. Challenges facing Education in Emergencies. 2021.

Hub EIE. Education in Emergencies and Crisis-Sensitive Planning. 2021.

Chatzipanagiotou P, Katsarou E. Crisis Management, School Leadership in Disruptive Times and the Recovery of Schools in the Post COVID-19 Era: A Systematic Literature Review. Education Sciences. 2023;13(2):118. doi: 10.3390/educsci13020118.

Lukwesa M. Crisis management in senior secondary schools in Kawambwa district of Luapula province: The University of Zambia; 2022.

Sayadi Y, Soleimani H. Primary school teachers' perceptions of successful school administrators' lived experiences in crisis situations. School Management. 2019;8(3):149-73.

Verinder B. Examining critical crisis management skills in the educational environment. International Journal of Educational Development. 2025;32(3):482-92.

Ben V. Examining critical crisis management skills in the educational environment. International Journal of Educational Development. 2025;32(3):482-92.

Farhang S. Presenting a Model for Enhancing Crisis Management with Emphasis on the Role of Social Media. Journal of Crisis Management. 2025;14(1):37-52.

Pasupuleti MK. Digital Leadership in the Age of AI: Crisis Management and Virtual Organizational Strategies. 2024:125-42. doi: 10.62311/nesx/17915.

Salehi N, Asma Y, Noor M, Kaykha A. Designing a community-oriented crisis management model using a meta-synthesis approach. Iranian Public Administration Studies. 2021;4(2):71-102. doi: 10.22344/jipas.2022.296577.1210.

Shirzad Kobria B. Investigating the dimensions and components of crisis management in order to provide a suitable solution for secondary schools in Tehran. Educational Management Research. 2013;4(16):85-118.

Kedačić-Buzina K, Klarin T, editors. Challenges of crisis management in educational institutions of the Republic of Croatia. Crisis Management Days; 2024.

Oufi N, De la Garza C, Nascimento A. Dynamics of COVID-19 crisis management in hospitals and its long-term effects: An analysis using organizational resilience. Applied Ergonomics. 2025;126:104486. doi: 10.1016/j.apergo.2025.104486.

Кара Н, Атаманчук ЗА, Kurytskyi V. Formation of Mechanisms for Anti-Crisis Management of Enterprises: International Economic Features. Journal of Lviv Polytechnic National University Series of Economics and Management Issues. 2024;8:197-208. doi: 10.23939/semi2024.02.197.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۵/۰۴/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۰۷/۱۸

بازنگری

۱۴۰۴/۱۱/۰۱

پذیرش

۱۴۰۴/۱۱/۰۶

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

اسکندرزاده م. .، یار محمدزاده پ. .، و یاری حاج عطالو ج. . (1405). شناسایی چالش‌های مدیریت بحران در نظام آموزش و پرورش ایران: رویکرد نظریه داده‌بنیاد. نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه، 1-19. https://jsied.org/index.php/jsied/article/view/438

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

مقالات مشابه

31-40 از 247

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.