طراحی و اعتباریابی الگوی شایستگی‌های شناختی دانشجویان فنی-مهندسی (مورد: دانشگاه تهران)
کلمات کلیدی:
شایستگی, شایستگی شناختی, دانشجویان فنی-مهندسی, نظریه داده بنیادچکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین شایستگی‌های شناختی دانشجویان فنی-مهندسی در قالب یک الگوی مفهومی و طراحی و اعتباریابی مقیاسی برای سنجش این شایستگی‌ها انجام شد. پژوهش با رویکرد آمیخته و طرح توالی اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، 26 متخصص دانشگاهی به روش نمونه‌گیری نظری هدفمند انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و بر اساس روش نظام‌مند نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین، طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. بر مبنای پدیده محوری استخراج‌شده، بانک اولیه 81 گویه‌ای تدوین شد که پس از ارزیابی روایی محتوایی توسط 14 متخصص، 66 گویه برای بررسی کمی باقی ماند. در بخش کمی، 401 دانشجوی فنی-مهندسی دانشگاه تهران با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با آلفای کرونباخ بررسی شد و تحلیل‌ها با SPSS 26 و AMOS 24 انجام گرفت. تحلیل عاملی تأییدی، ساختار هشت‌بعدی شایستگی شناختی شامل تفکر انتقادی، تفکر خلاق، تفکر تجسمی/فضایی، تفکر الگوریتمی، تفکر سیستمی، انعطاف‌پذیری شناختی، خودراهبری و جهت‌گیری کاربردی/کارآفرینانه را تأیید کرد. مدل اندازه‌گیری از برازش مطلوب برخوردار بود (χ²=2353.93، χ²/df=1.81، CFI=0.93، GFI=0.92، AGFI=0.90 و RMSEA=0.045). همه وزن‌های رگرسیونی معنادار بودند (p<0.001) و بارهای عاملی در ابعاد مختلف از 0.40 تا 0.80 متغیر بود. همچنین، ضرایب پایایی همه ابعاد بالاتر از 0.65 گزارش شد و شواهد حاصل، روایی سازه و کفایت روان‌سنجی مقیاس را تأیید کرد.یافته‌ها نشان داد شایستگی شناختی دانشجویان فنی-مهندسی سازه‌ای چندبعدی است که در مفهوم «خودرهبری کارآفرینانه» تبلور می‌یابد و از تلفیق شایستگی‌های فکری-ذهنی، خودراهبری و جهت‌گیری کارآفرینانه شکل می‌گیرد. الگوی توسعه‌یافته و مقیاس معتبر آن می‌تواند مبنایی برای ارزیابی، برنامه‌ریزی آموزشی و طراحی مداخلات شایستگی‌محور در آموزش مهندسی باشد.
دانلودها
مراجع
1. McDonnell M, Yang Y, Zadhasn Z. Linking Emotional and Social Competencies to Career Readiness Among Senior Undergraduates. Iranian Journal of Educational Sociology. 2024;7(1):198-204. doi: 10.61838/kman.ijes.7.1.19.
2. Mohmed SK, Saleh NS, Isa K. Desired Competences in Technical University Student Marketability Based on Systematic Literature Review (SLR). International Journal of Economics, Management and Accounting. 2024;32(2):447-87. doi: 10.31436/ijema.v32i2.1197.
3. Kounkroo N. Developing 21st century life skills and career competencies among university students: a case study of Buddhist University in Thailand. Insights in Modern Education (I-ME). 2025;2(1):1-7. doi: 10.1002/asi.24750.
4. Bamari M, Salimi G, Marzouqi R, Safavi SAA, Mohammadi M. Engineering Students' Competencies and the Requirements of Universities and Higher Education Centers for Adaptation to Industry 4.0: A Meta-Synthesis Study. Iranian Journal of Engineering Education. 2022;24(96):1-30. doi: 10.22047/ijee.2022.352365.1930.
5. Farasatkhah M. The Concern for Quality in Engineering Education in Iran: A Historical Contextual Analysis with Emphasis on Understanding the Logic of the Emergence of Quality in This Type of Education. Iranian Journal of Engineering Education. 2023;25(Special Winter Issue):7-27. doi: 10.22047/ijee.2024.434024.2047.
6. Ghazanfarian J. Enhancing the Effectiveness of the Mechanical Engineering Curriculum by Integrating Global, Indigenous, and Future-Oriented Perspectives. Iranian Journal of Engineering Education. 2024;26(102):1-19. doi: 10.22047/ijee.2024.456100.2078.
7. Jamali M, Arasteh H, Abbasian H, Abdollahi B. Identifying Factors Affecting the Teaching-Learning Process for Educating Highly Employable Engineering Students. Iranian Journal of Engineering Education. 2023;25(98):7-27. doi: 10.22047/ijee.2023.391689.1969.
8. Torki Neysani B, Keshtiaray N, Sharifian F. Lived Experiences of Iranian Technical and Engineering Students Studying at Australian Universities Regarding the Teaching Process. Research in Curriculum Planning. 2023;4(20):1-27. doi: 10.30486/jsre.2023.2001061.2412.
9. Hamidu HK, Péter I. The Alignment/Linkage of Students’ Academic Competence Experienced inSecondary Schools and Universities. A Case Study of Competence-BasedCurriculum Implementation in Tanzania. International Journal of Social Science and Human Research. 2025;08(02). doi: 10.47191/ijsshr/v8-i2-58.
10. Sadeghi F, Marjani T. Developing a Core Competency Model for Faculty Members in Business Management and Examining Its Impact on Student Satisfaction 2024.
11. Soufi S, Haj Hosseini M, Pourkarimi J, Alizadeh E. Students' Cognitive Competencies: A Systematic Review. Journal of Cognition, Behavior and Learning. 2025;2(3):1-13.
12. Dortaj F, Allahkarami A. Modeling the Structural Relationships of Psychological Security Based on Functional Flexibility, Social Competence, and Emotional Maturity with the Mediating Role of Spiritual Vitality in University Students. Spiritual Health. 2025;4(1):598-609.
13. Tehrani M, Heydari E, Moradpour F, Farajzadeh K. The Effect of Individual Resilience and Transformational Leadership on Innovative Team Behavior: The Mediating Role of Team Resilience and the Moderating Role of Learning Climate. Public Administration Perspective. 2022;13(4):15-34. doi: 10.52547/jpap.2022.227380.1191.
14. Susanto TD, Assani S, Chan C. Importance of IT self-efficacy towards actual competency, IT usage, and productivity: a case study on university students. Indonesian Journal of Information Systems. 2025;7(2):204-17. doi: 10.24002/ijis.v7i2.10044.
15. Seifi E, Ahmadi A, Moazzami M. Identifying the dimensions and components of the application of new technologies in the fourth generation university. Management and Educational Perspective. 2024;5(4):24-51. doi: 10.22034/jmep.2024.426783.1282.
16. Duong CD, Nguyen HTT, Nguyen HN, Nguyen CN, Duong HTA, Pham TTT. From classroom to digital venture: Investigating how family support, university environment and perceived AI competency shape digital entrepreneurial intention among Vietnamese students. Journal of Applied Research in Higher Education. 2026;18(2):602-15. doi: 10.1108/JARHE-03-2025-0183.
17. Motahar S. The Position of Entrepreneurship in Energy Engineering Education. Iranian Journal of Engineering Education. 2024;26(102):103-17. doi: 10.22047/ijee.2024.456100.2078.
18. Khoveyrdi Mazraeh Sheikh Y, Momeni Mahmoei H, Ajam AA, Zirak M. Requirements and Contexts of the Economic Education Curriculum for Islamic Azad University Students. Higher Education Curriculum Studies. 2024;15(29):315-38. doi: 10.22034/hecs.2024.445448.1908.
19. Khosravi H, Alamolhoda JS, Abolghasemi M, Rezaeizadeh M. Exploring Factors Affecting the Improvement of Strategic Planning in Iran's Higher Education System. Journal of Governance Knowledge. 2024;2(5):174-204. doi: 10.22034/jokog.2025.491876.1028.
20. Seyed Nosrati A, Foroutani Z, Bahrani A. Designing a Competency Model for Knowledge Engineers in Municipalities: A Case Study of Tehran Municipality. Public Administration. 2024;16(4). doi: 10.22059/jipa.2024.379194.3538.
21. Wang X, Shen Y. Is internationalization abroad a prerequisite for university students' intercultural competence development? Asian Education and Development Studies. 2024. doi: 10.1108/AEDS-02-2024-0040.
22. Xu J. The Relationship between Global Competence and National Identity of the ISEC Program Students in China: University of Montana; 2024.
23. Watfa SFE. Training Program for Improving Nursing Educators’ Clinical Teaching Competencies and Its Effect on Nursing Student Achievement. Journal of Nursing Science Benha University. 2024;5(1):438-45. doi: 10.21608/jnsbu.2024.337825.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Sahar Soufi (Author); Mansureh Hajhosseini (Corresponding author); Javad PourKarimi , Ebrahim Alizadeh (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
