تبیین هویت اخلاقی کارکنان براساس رهبری تحول‌آفرین و محیط حامی خودپیروی با میانجیگری تعهد سازمانی در محیط‌های آموزشی

فاطمه دادوند; رضا منظری توکلی; غلامحسین   مکتبی

نویسندگان

فاطمه دادوند دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-8088-4388
رضا منظری توکلی دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1855-6093
غلامحسین مکتبی استاد روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-9908-8481

کلمات کلیدی:

تعهد سازمانی, رهبری تحول‌آفرین, محیط حامی خودپیروی, کارکنان آموزشی, هویت اخلاقی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین هویت اخلاقی کارکنان براساس رهبری تحول‌آفرین و محیط حامی خودپیروی با تأکید بر نقش میانجی تعهد سازمانی در محیط‌های آموزشی انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-همبستگی بود که با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل 468 نفر از کارکنان اداری نواحی چهارگانه آموزش و پرورش شهر شیراز در سال تحصیلی 1404–1405 بود. با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی ساده، 246 نفر وارد پژوهش شدند و پس از حذف پرسشنامه‌های ناقص، داده‌های 231 نفر تحلیل شد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه رهبری تحول‌آفرین باس و آولیو، مقیاس محیط حامی خودپیروی آسور، پرسشنامه تعهد سازمانی آلن و مایر و پرسشنامه هویت اخلاقی بلک و رینولدز بود. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌یابی معادلات ساختاری در نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-27 تحلیل شدند. نتایج نشان داد رهبری تحول‌آفرین اثر مثبت و معناداری بر تعهد سازمانی (β=0.35, p=0.001) و هویت اخلاقی (β=0.22, p=0.001) داشت. محیط حامی خودپیروی نیز تعهد سازمانی (β=0.37, p=0.001) و هویت اخلاقی (β=0.25, p=0.001) را به‌طور مثبت و معنادار پیش‌بینی کرد. تعهد سازمانی نیز اثر مثبت و معناداری بر هویت اخلاقی داشت (β=0.41, p=0.001). اثر غیرمستقیم رهبری تحول‌آفرین بر هویت اخلاقی از طریق تعهد سازمانی معنادار بود (β=0.14, p=0.001)، و اثر غیرمستقیم محیط حامی خودپیروی بر هویت اخلاقی نیز معنادار به‌دست آمد (β=0.15, p=0.001). همچنین، متغیرهای پیش‌بین 36 درصد از واریانس تعهد سازمانی و 41 درصد از واریانس هویت اخلاقی را تبیین کردند. رهبری تحول‌آفرین و محیط حامی خودپیروی می‌توانند هویت اخلاقی کارکنان را هم به‌طور مستقیم و هم از طریق افزایش تعهد سازمانی تقویت کنند؛ بنابراین، ایجاد سبک‌های رهبری تحول‌آفرین و محیط‌های کاری حمایت‌کننده از خودپیروی می‌تواند راهبردی مؤثر برای ارتقای تعهد سازمانی و درونی‌سازی ارزش‌های اخلاقی در کارکنان سازمان‌های آموزشی باشد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Arslan A, Yener S, Akturan A. Moral identity and the ethics of digital piracy: A self-regulatory model of contextual reasoning and religious norms. Journal of Information, Communication and Ethics in Society. 2026;24(1):145-74. doi: 10.1108/JICES-05-2025-0097.

2. He W, Sun Y. The impact of employees’ constrictive deviance on job performance: The roles of ethical conflict and moral identity. Scientific Reports. 2026;16(1):13651. doi: 10.1038/s41598-026-44262-5.

3. Kim D, McOwen B. Development and validation of engineering professional moral identity measure. Science and Engineering Ethics. 2026;32(3):24. doi: 10.1007/s11948-026-00593-0.

4. Nguyen-Viet B, Vo Tri Chau T. The impact of counterproductive work behavior on organizational citizenship behavior: The moderating role of moral identity and organizational justice. Cogent Business & Management. 2025;12(1):2444545. doi: 10.1080/23311975.2024.2444545.

5. Gupta N, Verma HV. Witnessing justice in action: How emotions, moral identity and commitment shape third-party reactions to service recovery. Journal of Services Marketing. 2025;39(5):475-92. doi: 10.1108/JSM-08-2024-0428.

6. Zhou Q, Zheng X. Socially responsible human resource management and employee green behavior at work: The role of learning goal orientation and moral identity. The International Journal of Human Resource Management. 2024;35(1):1-35. doi: 10.1080/09585192.2023.2192358.

7. Nagraj A. Exploring the nexus between socially responsible human resource management, employee green behavior, learning goal orientation, and moral identity: A novel perspective using BSP-CRF technique. Journal of Advances in Management, Engineering and Science (JAMES). 2026;1(02):1-9. doi: 10.65470/james.v1i02.19.

8. Zaeri Behrouz M, Mahmoudi Mashaei M, Rostami Matak S, Sadeghzadeh M. The role of emotional self-awareness in the formation of moral identity: The mediating effect of intrinsic motivation. Ethics in Science and Technology. 2025;20(3):101-9. doi: 10.22034/ethicsjournal.20.3.101.

9. Wang X, Wei H, Wang P. Adolescents high in callous-unemotional traits are prone to be bystanders: The roles of moral disengagement, moral identity, and perceived social support. Child Psychiatry & Human Development. 2026;57(1):241-53. doi: 10.1007/s10578-024-01709-y.

10. Zhao H, Chen Y, Xu Y, Zhou Q. Socially responsible human resource management and employees' turnover intention: The effect of psychological contract violation and moral identity. Journal of Management & Organization. 2025;31(3):1283-300. doi: 10.1017/jmo.2022.16.

11. Van HA, Hien HM. Moral identity as an educational outcome and psychological pathway to social entrepreneurship intention. AMCA Journal of Education and Behavioral Change. 2026;6(1):25-31. doi: 10.51773/ajeb.v6i1.456.

12. Cai Q, Chen W, Wang M, Di K. The impact of self-determined efficacy on university student’s environmental conservation intentions: An SEM-ANN exploration. Environment, Development and Sustainability. 2025:1-38. doi: 10.1007/s10668-024-05923-5.

13. Maco M, Kwon J. Fostering pro-environmental behavior at work: A self-determination theory perspective. Business Ethics, the Environment & Responsibility. 2025;34(2):473-88. doi: 10.1111/beer.12665.

14. Asi MH, Barzegar Bafrooie K, Hassani H. The mediating self-system perceptions in the relationship between the teaching emotions and autonomy supportive environment. Teaching and Learning Research. 2024;21(2):129-40. doi: 10.22070/tlr.2024.16502.1294.

15. Dadvand F, Fooladchang M. The relationship between an autonomy-supportive environment and academic citizenship behavior among female students through the mediating roles of self-efficacy and coping competence in facing cultural challenges. Cultural Psychology of Women. 2025;17(66):1-15. doi: 10.82542/jwc.2025.1216148.

16. Ye L, Li Y, Zhang N. The impact of autonomy-supportive organizational environments on employees’ emotions and creative performance: A self-determination theory perspective. PLOS ONE. 2025;20(5):e0322184. doi: 10.1371/journal.pone.0322184.

17. Fernández RJN, Rodriguez MT, Hirano LG. Gender differences in STEM careers: Autonomy-supportive climate, metacognitive strategies, self-efficacy, and their association with academic performance and satisfaction. 2026.

18. Abdou AH, Albohnayh ASM. Promoting psychological wellbeing in hospitality: The interactive roles of autonomy-supportive leadership, psychological need satisfaction, and perceived organizational support. Frontiers in Psychology. 2026;17:1813978. doi: 10.3389/fpsyg.2026.1813978.

19. Agazu BG, Kero CA, Debela KL. Transformational leadership and firm performance: A systematic literature review. Journal of Innovation and Entrepreneurship. 2025;14(1):29. doi: 10.1186/s13731-025-00476-x.

20. Afriana R, Komariah M, Mediawati AS, Aziz MA. The role of transformational leadership in improving nurse retention and well-being in non-Western countries: A systematic review. Journal of Healthcare Leadership. 2026:556120. doi: 10.2147/JHL.S556120.

21. Rezaeimanesh B, Hamzavi H, Norouzi Ardaki M. The effect of transformational leadership on employees' mental health in the workplace: The mediating role of human resource resilience. Comparative Public Administration. 2024;2(1):54-85. doi: 10.22098/cpa.2024.14812.1039.

22. Bellibaş MŞ, Ryskulueva F, Levin J, Pietsch M. A safe space and leadership matter for innovation: Exploring the role of psychological safety in the relationship between transformational leadership and innovation radicalness in Kyrgyz classrooms. Educational Management Administration & Leadership. 2026;54(2):556-78. doi: 10.1177/17411432241264696.

23. Erfiyana E, Hoerudin CW, Arifudin O, Kartika I. Transformational leadership of school principals in developing Islamic education in elementary madrasahs. International Journal of Science Education and Technology Management (IJSETM). 2026;5(1):32-44. doi: 10.28301/ijsetm.v4i1.48.

24. Menge C, Gerick J. The potential of transformational leadership and self-regulation for enhanced occupational well-being among early-career teachers. Teaching and Teacher Education. 2026;169:105238. doi: 10.1016/j.tate.2025.105238.

25. Schwepker CH, Jr., Good MC. The impact of moral identity and supervisor bottom-line mentality on salesperson bottom-line mentality and customer-relationship-building behaviors. Journal of Business-to-Business Marketing. 2026:1-17. doi: 10.1080/1051712X.2026.2642238.

26. Topcan O, Uluturk B, Iltar EK, Akcoru R. Impact of Islamic work ethic on employee ethical behavior: The serial mediation of moral identity and felt obligation. Personnel Review. 2025;54(1):350-70. doi: 10.1108/PR-01-2024-0045.

27. Alomran AM, Ahmed TSA, Kassem AM. Impact of organizational trust on organizational commitment: The moderating effect of national identity. Cogent Social Sciences. 2024;10(1):2309712. doi: 10.1080/23311886.2024.2309712.

28. Rajhi M, Aljuhmani HY. Fostering sustainable innovation through communication quality: The sequential role of trust in leadership and organizational commitment in team-based enterprises. Sustainability. 2026;18(2):554. doi: 10.3390/su18020554.

29. Mahmutoğlu C, Celep C, Kaya A. The impact of school administrators’ influence tactics on teachers’ organizational commitment: The role of learning agility. Frontiers in Psychology. 2025;16:1549328. doi: 10.3389/fpsyg.2025.1549328.

30. Fardiansyah IE, Jumady E, Djaharuddin D. Leadership and organizational commitment in improving employee performance: The role of job satisfaction as a mediator. Golden Ratio of Human Resource Management. 2025;5(1):221-31. doi: 10.52970/grhrm.v5i1.862.

31. Mo Z, Liu MT, Chark R, Zeng S, Song X. How AI adoption in human resource management practices can enhance tourism employees' organizational commitment. Journal of Hospitality and Tourism Management. 2025;63:54-67. doi: 10.1016/j.jhtm.2025.03.003.

32. Rahnavard R, Mohammadi M, Amirmohammadi M. The effect of organizational commitment on individual productivity through the mediation of motivation and perceived organizational support. Management and Development Process. 2024;37(3):25-60. doi: 10.61882/jmdp.37.3.25.

33. Shabbir SW, Nawaz M, Muhammad S, Aziz SZ. Perceptions of corporate social responsibility (CSR) among employees and its impact on organizational commitment. Review of Applied Management and Social Sciences. 2025;8(3):1241-60. doi: 10.47067/ramss.v8i3.564.

34. Adel SMR, Bayat Z, Ghorbandordinejad F. Moral disengagement and cyberbullying among Iranian EFL learners: Moral identity as mediator and artificial intelligence self-efficacy as moderator. International Journal of Ethics and Society. 2026;7(4):65-78. doi: 10.22034/ijethics.7.4.363.

35. Çivilidağ A, Durmaz Ş. The relationship of flexible working arrangements on work-family conflict, work-life balance and organizational commitment: A systematic review and meta-analysis. BMC Psychology. 2026;14(1):472. doi: 10.1186/s40359-026-04216-y.