تأثیر سواد دیجیتال بر تعامل‌پذیری ادراک‌شده در تعامل یادگیرنده–هوش مصنوعی با نقش میانجی خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب و خودکارآمدی در تعامل انسان–ربات
کلمات کلیدی:
سواد دیجیتال, استرس دیجیتال, تعامل‌پذیری ادراک‌شده, تعامل یادگیرنده–هوش مصنوعی, خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب, خودکارآمدی در تعامل انسان–رباتچکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر سواد دیجیتال بر تعامل‌پذیری ادراک‌شده در تعامل یادگیرنده–هوش مصنوعی با تأکید بر نقش میانجی خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب و خودکارآمدی در تعامل انسان–ربات بود. پژوهش حاضر از نظر شیوه اجرا، توصیفی–پیمایشی و از نظر هدف، کاربردی بود. جامعه آماری شامل کلیه معلمان دوره ابتدایی آموزش‌وپرورش شهر رودسر بود که از میان آنان 234 نفر بر اساس جدول کرجسی و مورگان و با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد رن و همکاران (2025) شامل سازه‌های سواد دیجیتال، تعامل‌پذیری ادراک‌شده در تعامل یادگیرنده–هوش مصنوعی، خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب و خودکارآمدی در تعامل انسان–ربات گردآوری شد. روایی و پایایی ابزار با استفاده از آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و میانگین واریانس استخراج‌شده تأیید شد. داده‌ها با استفاده از SPSS و SmartPLS و مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی تحلیل شدند. نتایج نشان داد سواد دیجیتال بر خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب (β=0.415، t=7.627)، تعامل‌پذیری ادراک‌شده در تعامل یادگیرنده–هوش مصنوعی (β=0.319، t=5.135) و خودکارآمدی در تعامل انسان–ربات (β=0.501، t=9.705) تأثیر مثبت و معناداری داشت. همچنین، خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب (β=0.341، t=4.473) و خودکارآمدی در تعامل انسان–ربات (β=0.253، t=3.775) تعامل‌پذیری ادراک‌شده را به‌طور مثبت و معناداری پیش‌بینی کردند. اثر غیرمستقیم سواد دیجیتال بر تعامل‌پذیری ادراک‌شده از طریق خودکارآمدی در بازیابی اطلاعات از وب (β=0.142، t=3.051، p<0.001) و خودکارآمدی در تعامل انسان–ربات (β=0.127، t=2.497، p=0.003) نیز معنادار بود. سواد دیجیتال می‌تواند هم به‌طور مستقیم و هم از طریق تقویت باور معلمان به توانایی خود در بازیابی اطلاعات از وب و تعامل با سامانه‌های هوشمند، کیفیت تعامل ادراک‌شده آنان با هوش مصنوعی را ارتقا دهد؛ بنابراین، برنامه‌های توانمندسازی معلمان در حوزه هوش مصنوعی باید هم‌زمان بر توسعه مهارت‌های دیجیتال، مهارت‌های بازیابی و ارزیابی اطلاعات و خودکارآمدی در تعامل با فناوری‌های هوشمند تمرکز کنند.
دانلودها
مراجع
1. Ifenthaler D, Schumacher C. Reciprocal issues of artificial and human intelligence in education. Journal of Research on Technology in Education. 2023;55:1-6. doi: 10.1080/15391523.2022.2154511.
2. Kasneci E, Sessler K, Küchemann S, Bannert M, Dementieva D, Fischer F. ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences. 2023;103:102274. doi: 10.1016/j.lindif.2023.102274.
3. Bhullar PS, Joshi M, Chugh R. ChatGPT in higher education—a synthesis of the literature and a future research agenda. Education and Information Technologies. 2024;29:21501-22. doi: 10.1007/s10639-024-12723-x.
4. Shao Z, Chen K. Understanding individuals' engagement and continuance intention of MOOCs: The effect of interactivity and the role of gender. Internet Research. 2021;31:1262-89. doi: 10.1108/INTR-10-2019-0416.
5. Walter Y. Embracing the future of artificial intelligence in the classroom: The relevance of AI literacy, prompt engineering, and critical thinking in modern education. International Journal of Educational Technology in Higher Education. 2024;21:15. doi: 10.1186/s41239-024-00448-3.
6. Yaseen H, Mohammad AS, Ashal N, Abusaimeh H, Ali A, Sharabati AAA. The impact of adaptive learning technologies, personalized feedback, and interactive AI tools on student engagement: The moderating role of digital literacy. Sustainability. 2025;17(3):1133. doi: 10.3390/su17031133.
7. Haroud S, Saqri N. Generative AI in higher education: Teachers' and students' perspectives on support, replacement, and digital literacy. Education Sciences. 2025;15:396. doi: 10.3390/educsci15040396.
8. Khadivi A, Parvinzadeh M, Arefnezhad S. The mediating role of digital skills in the relationship between artificial intelligence literacy and educational service quality: A case study of Farhangian University. Scholarship Studies. 2025;4(3):1-16.
9. Hosseini N. Explaining the role of artificial intelligence literacy in strengthening higher-order thinking skills among student teachers: The mediating roles of behavioral engagement and peer interaction. Technology and Scholarship in Education. 2025;5(2):55-75.
10. Faraghat L, Abdolmohammad Baghani A, Beyki N, Moradgholi M, Gharabaghi B. The relationship between digital literacy and academic self-efficacy. First International Conference on New Scientific and Research Achievements in Education and Humanities with an Educational, Religious, and Cultural Pathology Approach in Iran and the World; Bushehr, Iran2025. p. 1-20.
11. Mehrafzoun D, Najafi S. The relationship of digital literacy, academic self-efficacy, and social support with academic adjustment among secondary school students. Research in Educational Issues. 2025;1(74):1-10.
12. Hajizadeh A, Hassani M, Shirbagi N. Artificial intelligence, digital literacy, and academic entrepreneurship: Examining the role of self-efficacy and social support. Iranian Journal of Engineering Education. 2025;28(107):1-15.
13. Rodon C, Chevalier A. Toward more comprehensive Chinese internet users' studies: Translation and validation of the Chinese-Mandarin version of the 8-item information retrieval on the web self-efficacy scale (Ch-IROWSE). International Journal of Human-Computer Interaction. 2017;33:846-55. doi: 10.1080/10447318.2017.1294335.
14. Soheili F, Abdi A, Khanchehzar T. The mediating role of internet self-efficacy in the relationship between digital competence and professional development. Scholarship Studies. 2024;3(1):21-39.
15. Fan S, Yu Z, Zheng X, Gao C. Relationship between psychological adaptability and work engagement of college teachers within smart teaching environments: The mediating role of digital information literacy self-efficacy. Frontiers in Psychology. 2023;14:1057158. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1057158.
16. Ren J, Guo J, Li H. Linking digital competence, self-efficacy, and digital stress to perceived interactivity in AI-supported learning contexts. Scientific Reports. 2025;15(1):33182. doi: 10.1038/s41598-025-18873-3.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohamad Porfarzollah (Author); Samira Pali (Corresponding author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
